Historia ukryta w księgach. Skarby Biblioteki „Hosianum” czekają na odkrycie
To najstarsza biblioteka w regionie Warmii i Mazur. W jej zbiorach znajdują się bezcenne starodruki związane z historią regionu, dzieła dawnych biskupów warmińskich, a także książki należące niegdyś do Mikołaja Kopernika. O niezwykłych zasobach Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Wa
Spis treści
To najstarsza biblioteka w regionie Warmii i Mazur. W jej zbiorach znajdują się bezcenne starodruki związane z historią regionu, dzieła dawnych biskupów warmińskich, a także książki należące niegdyś do Mikołaja Kopernika. O niezwykłych zasobach Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej „Hosianum” i Wydziału Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego opowiedział jej kustosz ks. dr Tomasz Garwoliński.
Ponad 450 lat historii
Historia Biblioteki „Hosianum” sięga 1565 roku, kiedy rozpoczęła działalność w Braniewie. Dziś funkcjonują w niej dwa zbiory – Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego oraz Biblioteka Wydziału Teologii UWM. Dla czytelników podział ten nie ma jednak większego znaczenia, ponieważ mogą korzystać z całości zgromadzonego księgozbioru.
Biblioteka jest największą biblioteką teologiczną w regionie. Korzystają z niej nie tylko klerycy i wykładowcy, ale także studenci oraz badacze zajmujący się historią Warmii i Kościoła.
Szczególną wartość mają zbiory zabytkowe, których znajduje się tutaj około 10 tysięcy. Wśród nich są dzieła związane z historią Warmii, biskupami i kanonikami warmińskimi.
Książki Mikołaja Kopernika i dawne kolekcje
Największą sławę bibliotece przynoszą starodruki należące niegdyś do Mikołaja Kopernika. Na świecie zidentyfikowano 54 książki związane z astronomem, a dziewięć z nich znajduje się właśnie w Olsztynie.
– Są to druki, z których korzystał Kopernik i w których pozostawił swoje notatki – podkreśla ks. dr Tomasz Garwoliński.
W zbiorach znajdują się także książki należące do biskupa Jana Dantyszka, Marcina Kromera oraz dzieła Stanisława Hozjusza. Biblioteka przechowuje również woluminy z kolekcji kardynała Andrzeja Batorego, bratanka króla Stefana Batorego, a także cenne materiały z okresu międzywojennego.
Zabytkowe księgi nie są jednak dostępne na zasadach zwykłego wypożyczenia. Osoby zainteresowane ich wykorzystaniem muszą wcześniej zgłosić swoją prośbę i uzasadnić potrzebę dostępu do zbiorów. Następnie przygotowane materiały można oglądać w czytelni pod nadzorem pracowników biblioteki.
Wojna i rozproszenie zbiorów
Jak wiele bibliotek w regionie, także „Hosianum” ucierpiała podczas wydarzeń 1945 roku. Część księgozbioru została zniszczona, wywieziona lub rozproszona.
– Straciliśmy bardzo dużo, trudno jednak dokładnie oszacować skalę tych strat. Nie mamy przedwojennych katalogów, które pozwoliłyby szczegółowo odtworzyć dawny stan zbiorów – mówi kustosz.
Do biblioteki po wojnie trafiły także książki z dawnych bibliotek kościelnych m.in. z Fromborka, Dobrego Miasta, Braniewa, Reszla i Ornety.
Jednym z przykładów dramatycznych losów zabytków jest historia medycznego inkunabułu Mikołaja Kopernika. Księga znajdowała się w Bibliotece Liceum Hosianum w Braniewie, która została zniszczona w 1945 roku. Jeden z mieszkańców Braniewa odkupił ją od radzieckiego żołnierza, który wykorzystywał zabytkową książkę do robienia skrętów. Ostatecznie dzieło nie wróciło do biblioteki, lecz zostało przekazane do Muzeum Warmii i Mazur.
Ślady dawnych ksiąg w Europie
Do dziś zdarzają się przypadki odnajdywania książek pochodzących z dawnych zasobów „Hosianum”. Niedawno Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego poinformowała o książce z XVI wieku wystawionej na aukcji we Francji, która posiadała pieczęć Biblioteki Liceum Hosianum.
– Ten przykład pokazuje, że nasze zbiory są dostępne w różnych miejscach nie tylko Polski, ale także Europy – zaznacza ks. Garwoliński.
Problemem pozostaje jednak brak dawnych katalogów, które umożliwiałyby skuteczne dochodzenie prawa do odzyskania rozproszonych książek.
Cyfryzacja i muzyka dawnej Warmii
Biblioteka „Hosianum” nie skupia się wyłącznie na przeszłości. Wspólnie z Biblioteką Uniwersytecką UWM realizuje projekty digitalizacji najcenniejszych zbiorów. W ostatnich latach zdigitalizowano m.in. księgi autorstwa kardynała Stanisława Hozjusza oraz zbiory związane z biskupem Marcinem Kromerem.
W planach jest także digitalizacja XV- i XVI-wiecznych ksiąg medycznych, które mogą być ważnym źródłem dla badaczy historii medycyny.
Jednym z wyjątkowych projektów jest również „Musica Warmiensis”. W ramach przedsięwzięcia odnalezione w bibliotece XVIII- i XIX-wieczne rękopisy muzyczne zostały poddane konserwacji, a na ich podstawie powstały nagrania prezentujące dawną muzykę wykonywaną na Warmii.
Projekt zaowocował już wydaniem czterech płyt dostępnych na platformie Spotify. Organizowane są także koncerty w zabytkowych kościołach warmińskich – m.in. w Dobrym Mieście i Fromborku.
Biblioteka „Hosianum” pozostaje więc miejscem, gdzie historia nie tylko jest przechowywana, ale także na nowo odkrywana i udostępniana kolejnym pokoleniom.
Obserwuj nas na Google News
Chcesz być na bieżąco z wieściami z naszego portalu? Obserwuj nas na Google News !