Gliniany. Ta wieś w Świętokrzyskiem kiedyś była miastem
Gliniany to dziś cicha osada, ale kiedyś tętniło tu intensywne życie kupieckie. Dziś trudno uwierzyć, że to urokliwe miejsce ma za sobą wieki miejskiej dumy, mroczne religijne burze i historię, która mogłaby posłużyć za scenariusz niejednego filmu.
Królewski przywilej i początki potęgi
Mało kto wie, że historia Glinian jako ośrodka miejskiego zaczęła się z wielkim rozmachem. 1 kwietnia 1595 roku król Stefan Batory nadał osadzie przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim. Założycielem miasta był Krzysztof Bidziński herbu Janina, który postanowił stworzyć tu prężny ośrodek handlowy.
Miasto zostało zaprojektowane z rozmachem – do dziś Gliniany posiadają obszerny, centralnie położony kwadratowy rynek, z którego rogów odchodzą cztery główne ulice. Pierwszym burmistrzem został wybrany Michał Skorupka, a miasteczko szybko stało się ważnym punktem na mapie regionu.
Polecany artykuł:
Religijne burze i szwedzki potop
Złote czasy nie trwały jednak wiecznie. Pod koniec XVI wieku Gliniany stały się areną ostrych walk religijnych. Krzysztof Bidziński, będący kalwinistą, wygnał katolickiego plebana, zagarnął pola plebańskie i zamienił miejscowy kościół na zbór. Stan ten trwał dwadzieścia lat, aż do ucieczki dziedzica na Węgry.
Kolejny cios zadała wielka historia. W 1704 roku przez tę miejscowość przechodziły wojska króla Szwecji, Karola XII, maszerujące w stronę Sandomierza. Przemarsze wojsk i liczne konflikty sprawiły, że Gliniany zaczęły tracić na znaczeniu w rywalizacji z sąsiednim Ożarowem.
Polecany artykuł:
Zobacz Gliniany na zdjęciach
Dlaczego Gliniany przestały być miastem?
Upadek formalnego statusu nastąpił w XIX wieku. W 1869 roku, na mocy reformy administracyjnej przeprowadzonej przez zaborcę rosyjskiego po powstaniu styczniowym, Gliniany utraciły prawa miejskie. To był los, który podzieliły wówczas liczne dawne miasta w Polsce.
Dodatkową tragedią była I wojna światowa. W 1915 roku, podczas walk między Rosją a Austro-Węgrami, wieś która była miastem, została niemal całkowicie spalona i zniszczona.
Sielski spokój i Świętokrzyskie ciekawostki
Dziś Gliniany Świętokrzyskie to miejsce, gdzie czas płynie wolniej. Zamiast miejskiego zgiełku gości wita tu zapach lasów i sielska atmosfera agroturystyki. Po dawnym ratuszu nie ma już śladu – w jego miejscu stoi teraz figura św. Floriana, patrona strażaków.
Co warto zobaczyć w Glinianach?
- Drewniany kościół św. Wojciecha – wzniesiony w 1573 roku, kryty gontem, z barokowym wnętrzem, który przez lata służył jako zbór kalwiński
- Zabytkowa studnia – potężna, drewniana konstrukcja z 1880 roku znajdująca się na rynku
- Kwadratowy Rynek – zachowany układ urbanistyczny dawnego miasta z ulicami takimi jak Bałtowska czy Ćmielowska
- Cmentarz parafialny – wpisany do rejestru zabytków, będący niemym świadkiem dawnej świetności.
Jeśli szukacie miejsca, gdzie historia miesza się z naturą, a cisza pozwala usłyszeć echa dawnych jarmarków, koniecznie odwiedźcie te strony. Gliniany to idealny przystanek na trasie rowerowej lub pieszej wędrówki przez powiat opatowski.
źródła: Wikipedia, Urząd Miejski w Ożarowie.
Sprawdź, czy zrozumiesz gwarę świętokrzyską!
Pytanie 1 z 10
Zacznijmy od czegoś prostego. BIMBOŁKI to...
długie splecione warkocze
kobiece piersi
kluski ziemniaczane nadziewane farszem
Źródło: Radio Eska Kielce