Częstochowa znów miastem wojewódzkim? Najnowszy raport ekspertów ożywił dyskusję!
19.07.2026 Najnowszy raport Instytutu Sobieskiego dotyczy przyszłości Mazowsza, ale ponownie zwrócił uwagę na szerszą dyskusję o podziale administracyjnym Polski. We wcześniejszym opracowaniu tej instytucji Częstochowa znalazła się w każdym z czterech wariantów zmian jako miasto pełniące funkcje wo
Najnowszy raport Instytutu Sobieskiego dotyczy przyszłości Mazowsza, ale ponownie zwrócił uwagę na szerszą dyskusję o podziale administracyjnym Polski. We wcześniejszym opracowaniu tej instytucji Częstochowa znalazła się w każdym z czterech wariantów zmian jako miasto pełniące funkcje wojewódzkie. Nie oznacza to jednak, że rząd planuje obecnie utworzenie województwa częstochowskiego.
Opublikowane w lipcu 2026 roku opracowanie Instytutu Sobieskiego „Stołeczne – metropolitalne – województwo warszawskie? Wzorce europejskie a polska przestrzeń. Kierunki zmian” przedstawia propozycję przebudowy województwa mazowieckiego.
Autorem raportu jest dr Łukasz Zaborowski, ekspert zajmujący się rozwojem regionalnym, transportem i podziałem administracyjnym kraju. Dokument koncentruje się na różnicach pomiędzy dynamicznie rozwijającą się Warszawą a pozostałą częścią Mazowsza.
Osobne województwo dla Warszawy
Jednym z głównych postulatów jest utworzenie mniejszego województwa warszawskiego, obejmującego stolicę i jej obszar metropolitalny. Pozostałe tereny obecnego Mazowsza miałyby zostać włączone do nowych lub sąsiednich regionów.
Północna i wschodnia część województwa mogłaby utworzyć województwo płocko-siedleckie. Najważniejsze funkcje administracyjne zostałyby podzielone pomiędzy Płock i Siedlce, a część instytucji mogłaby działać także w Ciechanowie i Ostrołęce.
Z kolei Radom i jego okolice miałyby zostać połączone z województwem świętokrzyskim. W ten sposób powstałoby województwo staropolskie, którego głównymi ośrodkami byłyby Kielce i Radom.
Najnowszy raport nie zawiera propozycji dotyczących Częstochowy. Przypomina jednak, że dyskusja o zmianie granic województw nie ogranicza się wyłącznie do Mazowsza.
Częstochowa w każdym z czterech wariantów
Szerszą koncepcję przebudowy mapy administracyjnej Polski Instytut Sobieskiego przedstawił w 2023 roku w raporcie „Korekta układu województw – ku równowadze rozwoju”, również przygotowanym przez dr. Łukasza Zaborowskiego.
Autor wskazywał, że reforma z 1999 roku nie została oparta na jednej, konsekwentnej koncepcji. W efekcie miasta o podobnym znaczeniu regionalnym otrzymały różny status.
Kielce, Opole, Gorzów Wielkopolski i Zielona Góra zachowały funkcje wojewódzkie. Utraciły je natomiast między innymi Częstochowa, Kalisz, Koszalin i Radom.
W opracowaniu Częstochowę przedstawiono jako duży ośrodek gospodarczy, akademicki i kulturalny, którego znaczenie można porównywać z niektórymi obecnymi stolicami województw.
Raport zawierał cztery warianty zmian. W każdym z nich Częstochowa otrzymywała funkcje wojewódzkie, choć najczęściej miała dzielić je z innymi miastami.
W wariancie minimalnym pozostawiono 16 województw. Częstochowa zostałaby jednym z trzech głównych ośrodków województwa śląsko-małopolskiego, obok Katowic i Bielska-Białej.
W wariancie umiarkowanym, zakładającym utworzenie 20 województw, miasto dzieliłoby funkcje administracyjne z Katowicami. Region byłby jednak mniejszy od obecnego województwa śląskiego.
Wariant równoważący przewidywał podział kraju na 22 województwa. W tej koncepcji powstałoby województwo piotrkowsko-częstochowskie, którego głównymi ośrodkami byłyby Częstochowa i Piotrków Trybunalski. To rozwiązanie najbardziej przypominałoby utworzenie odrębnego regionu z Częstochową jako jednym z centrów administracyjnych.
W wariancie makroregionalnym liczba województw zostałaby zmniejszona do 12. Częstochowa i Opole miałyby pełnić funkcje wojewódzkie w dużym województwie śląsko-częstochowskim. Konurbacja śląsko-dąbrowska pozostałaby natomiast najważniejszym obszarem metropolitalnym regionu.
Miasto straciło status w 1999 roku
Częstochowa była stolicą województwa częstochowskiego od 1975 roku do końca 1998 roku. Po reformie administracyjnej, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku, miasto znalazło się w województwie śląskim.
Utrata statusu stolicy województwa oznaczała nie tylko przeniesienie części urzędów. Funkcje wojewódzkie wpływają również na lokalizację instytucji publicznych, placówek kultury i innych podmiotów o znaczeniu regionalnym.
Według koncepcji przedstawionej przez Instytut Sobieskiego Częstochowa ma wystarczający potencjał, aby ponownie pełnić ważne funkcje administracyjne. Nie w każdym wariancie oznaczałoby to jednak odtworzenie dawnego województwa częstochowskiego.
Na razie nie ma decyzji o zmianach
Propozycje Instytutu Sobieskiego mają charakter ekspercki. Nie oznaczają, że rząd rozpoczął prace nad przywróceniem województwa częstochowskiego lub zmianą granic obecnego województwa śląskiego.
Najnowszy raport o Mazowszu pokazuje jednak, że temat reformy administracyjnej nadal pojawia się w debacie ekspertów. Gdyby rozmowa została w przyszłości rozszerzona na cały kraj, Częstochowa mogłaby ponownie znaleźć się wśród miast, których rola w obecnym podziale administracyjnym zostałaby poddana ocenie.
Tekst można jeszcze uzupełnić o stanowisko władz Częstochowy lub komentarz samorządowców, co nadałoby mu bardziej aktualny i informacyjny charakter.
Źródło: Życie Częstochowy i powiatu