Biblia w brajlu: długa droga do pełnej dostępności. Od Lasek po cyfrowe notatniki

W lipcu 2026 roku ogłoszono wydanie kompletnej Biblii w języku polskim zapisanej alfabetem Braille’a w przekładzie Świadków Jehowy. Informacja odbiła się szerokim echem, bo pełne, wielotomowe publikacje w brajlu są rzadkością – wymagają ogromnych nakładów pracy, specjalistycznej technologii i czasu. To dobry moment, by przyjrzeć się historii brajlowskich wydań Biblii w Polsce i temu, jak zmieniała się dostępność tekstów religijnych dla osób niewidomych. Ale wpierw przypomnijmy...

Czym właściwie jest brajl?

Brajl to system pisma dotykowego opracowany w XIX wieku przez Louisa Braille’a, niewidomego francuskiego pedagoga. Opiera się na kombinacjach sześciu wypukłych punktów ułożonych w prostokątnej „komórce”. Każda kombinacja odpowiada literze, cyfrze, znakowi interpunkcyjnemu lub symbolowi muzycznemu. Dzięki temu brajl jest niezwykle uniwersalny – można nim zapisywać nie tylko tekst, ale także nuty, wzory matematyczne czy oznaczenia techniczne. W praktyce publikacje brajlowskie są znacznie obszerniejsze niż drukowane, ponieważ zapis punktowy zajmuje więcej miejsca. Mimo rozwoju technologii audio i czytników ekranowych brajl pozostaje kluczowym narzędziem edukacji osób niewidomych, umożliwiając samodzielne czytanie, naukę ortografii i pełny kontakt z tekstem.

Czym jest Biblia Świadków Jehowy?

Świadkowie Jehowy posługują się własnym przekładem Biblii – „Pismem Świętym w Przekładzie Nowego Świata”. Jest to tłumaczenie przygotowane według ich zasad translatorskich, różniące się od przekładów katolickich i protestanckich m.in. terminologią oraz sposobem oddania niektórych zwrotów hebrajskich i greckich, o zasadniczym wszakże znaczeniu dla doktryny. Wydanie brajlowskie z 2026 r. to pierwsze pełne brajlowskie opracowanie tego konkretnego przekładu w języku polskim. I monumentalne - składają się na nie 33 tomy (to jedno z największych współczesnych wydań brajlowskich w Polsce), liczy 8174 strony i posiada wersje elektroniczne – pliki dla notatników brajlowskich, czytników ekranowych i aplikacji dostępnościowych. N****owoczesna transkrypcja zgodna est z aktualnymi standardami brajla polskiego.

Polska Biblia w brajlu

Czy to pierwsza polska Biblia w brajlu? Nie – ta historia zaczęła się dużo wcześniej. W Polsce brajlowskie publikacje religijne mają ponad 40-letnią historię.

Pierwszym pełnym polskim wydaniem Biblii w brajlu była Biblia Tysiąclecia, przygotowana przez Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w Laskach – instytucję od ponad wieku związaną z edukacją osób niewidomych.

To monumentalne przedsięwzięcie obejmowało:

• ręczną i maszynową transkrypcję brajlowską,
• druk w specjalistycznych drukarniach,
• wielotomowy format (podobnie jak współczesne wydania).

Egzemplarze trafiały głównie do bibliotek ośrodków dla niewidomych, seminariów duchownych oraz indywidualnych odbiorców.

W kolejnych dekadach pojawiały się także:

• fragmenty Biblii Warszawskiej (protestanckiej),
• wybrane księgi w brajlu wydawane przez ośrodki edukacyjne,
• materiały katechetyczne i liturgiczne w brajlu, szczególnie po reformie liturgicznej po Soborze Watykańskim II.

Brajl a technologia

Historia brajlowskich wydań Biblii to także historia technologii wspierających osoby niewidome.

Wraz z rozwojem nagrań cyfrowych w latach 90. i 2000. pojawiły się:

• pełne wydania Biblii w formie audio,
• publikacje z powiększoną czcionką dla słabowidzących,
• pierwsze elektroniczne pliki tekstowe kompatybilne z czytnikami ekranowymi.

Po 2010 roku nowoczesne urządzenia – tzw. notatniki brajlowskie – umożliwiły:

• pobieranie tekstów w formacie BRF,
• dynamiczne wyświetlanie brajla na linijkach brajlowskich,
• łatwe przeszukiwanie i nawigację po tekście.

To sprawiło, że brajl przestał być wyłącznie „papierowy”, a dostęp do dużych publikacji stał się znacznie prostszy.

Warto dodać, że równolegle rozwijały się tłumaczenia biblijne w języku migowym – w Polsce m.in. Nowy Testament w PJM (2022), dostępny jako nagrania wideo.

Kto korzysta z brajla?

Choć brajl jest używany przez mniejszość osób niewidomych (szacuje się, że w Polsce kilkanaście tysięcy osób czyta brajlem), pełne wydania książek – zwłaszcza tak obszernych – mają ogromne znaczenie:

• zapewniają równy dostęp do kultury i edukacji,
• umożliwiają samodzielne studiowanie tekstu,
• wspierają rozwój kompetencji językowych u osób niewidomych,
• pokazują, że brajl – mimo rozwoju technologii audio – pozostaje ważnym narzędziem.

---

Źródło: Ślązag.pl