„Sala 600” o polskim świadku w Norymberdze i spotkanie z twórcami

8 lipca w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej odbędzie premiera drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, oraz spotkanie z jego twórcami. To unikalna okazja, aby wysłuchać tego odcinka przed oficjalną, jesienną premierą całej serii.

– Goście wydarzenia usłyszą głos Seweryny Szmaglewskiej zapisany w archiwach procesu norymberskiego. Poznają historię, która z tego głosu wyrasta. Dowiedzą się o losach kobiety, pisarki, która po Auschwitz stanęła przed najważniejszym trybunałem XX wieku i opowiedziała światu o tym, co przeżyła – zapowiada Martyna Wojtkowska, autorka audioserialu.

Szmaglewska była więźniarką niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau oraz jedyną Polką, która w 1946 roku złożyła oficjalne zeznania przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Jej słynna książka „Dymy nad Birkenau” posłużyła wówczas jako materiał dowodowy w tym historycznym procesie.

Seweryna Szmaglewska jest bohaterką drugiego odcinka, w którym słuchacz będzie mógł poczuć klimat tamtych wydarzeń. Materiał został wzbogacony o materiały archiwalne a także współczesne rozmowy m.in. z synem Szmaglewskiej. Drugi odcinek audioserialu serialu nie jest zwyczajną opowieścią – znajdziemy w niej ponadto napięcie między obowiązkiem świadczenia o zbrodni a pragnieniem powrotu do życia. Sala sądowa, zmęczenie słuchaczy, obojętność powojennego świata i kontrastujący z nimi Grand Hotel — miejsce luksusu, muzyki i tańca w zrujnowanym mieście — tworzą opowieść o tym, jak trudno było przyjąć prawdę o tym, co wydarzyło się w Europie. To historia kobiety, która nie tylko przeżyła, ale musiała znaleźć język, by opowiedzieć za tych, którzy nie mogli już mówić.

W realizację projektu zaangażowane są – Danuta Stenka, narratorka (głos sali) a także Dobrawa Czocher – wiolonczelistka i kompozytorka, która przygotowała oprawę muzyczną całego projektu. W „Sali 600” wiolonczela nie ilustruje wydarzeń, lecz prowadzi podskórny dialog z głosem i pamięcią. Jej brzmienie staje się emocjonalnym kontrapunktem dla świadectw bohaterów.
Spotkanie i dyskusja z twórcami

W dyskusji, którą poprowadzi Bartosz Świerkowski, wezmą udział:
• Martyna Wojtkowska – autorka audioserialu, reprezentująca Instytut Pileckiego,
• Bartosz Panek – producent kreatywny, reprezentujący Studio Reportażu Polskiego Radia.
Publiczność będzie miała okazję dowiedzieć się, jak wyglądała praca nad dokumentacją historyczną, jak przebiegał proces przekładania trudnych historii na język słuchowiska oraz
z jakimi wyzwaniami realizatorskimi mierzyła się ekipa w studiu nagraniowym.

Audioserial: „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”
Osiemdziesiąt lat po rozpoczęciu procesów norymberskich audioserial Sala 600 opowiada o tych, którzy stali na marginesie historii. Zamiast przywoływać znane obrazy sali sądowej i zbrodniarzy, seria kieruje mikrofon w stronę zapomnianych: świadków, tłumaczy, stenotypistek i obserwatorów, bez których proces nie mógłby się odbyć, lecz o których pamięć zamilkła. Sala 600 to audioserial o ludziach, którzy stanęli oko w oko ze złem. Nie przemawiali z trybuny, nie decydowali o wyrokach, ale patrzyli w oczy sprawcom, byli świadkami przełomowego momentu w dziejach sprawiedliwości i człowieczeństwa. Każdy odcinek przygląda się losom pojedynczego bohatera, analizując jak doświadczenie uczestniczenia w dziejowym procesie odciska się na życiu jednostki – zawodowo, moralnie, emocjonalnie. To nie historia o procesie samym w sobie, lecz o wewnętrznych skutkach uczestnictwa w czymś większym niż jednostka, o poczuciu sprawiedliwości, bezsilności i odpowiedzialności. Drewniana akustyka sali sądowej nr 600, w której odbył się proces Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, staje się symboliczną przestrzenią całego cyklu – to „świadek
w milczeniu”, pamiętający każde słowo, gest i westchnienie. Głos narratorki – Danuty Stenki jest głosem tej sali. Nie jest to narrator z zewnątrz, lecz świadek przestrzeni. W jej tonie słychać ciężar historii, czułość, skupienie, czasem cień ironii wobec ludzkich prób wymierzenia sprawiedliwości – opowiada o audioserialu jego autorka, Martyna Wojtkowska.

Twórcy projektu:

Autorka: Martyna Wojtkowska | Narracja: Danuta Stenka | Muzyka: Dobrawa Czocher | Nagranie i mastering muzyki: Agnieszka Szczepańczyk | Nagranie narracji: Maciej Kubera | Montaż: Alicja Głów | Realizacja dźwięku: Michał Czajkowski | Producent kreatywny: Bartosz Panek | Producent wykonawczy: Katarzyna Lesisz | Opracowanie graficzne: Marta Wilk
Audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” produkcja Instytutu Pileckiego we współpracy ze Studiem Reportażu Polskiego Radia.

O wydarzeniu
Data: 8 lipca 2026 roku (środa)
Godzina: 20:00
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej, Instytut Pileckiego, 3 Maja 16, 16-300 Augustów
Wstęp: Wolny

Premiera 2. odcinka audioserialu towarzyszy Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)”, która w dniach 8–10 lipca odbywa się w Augustowie.

Konferencja pod honorowym patronatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej oraz pod honorowym patronatem burmistrza miasta Augustowa Mirosława Karolczuka. Patronat medialny nad konferencją mają „Forum Akademickie” oraz forumakademickie.pl, a także Polskie Radio Białystok.

Instytut Pileckiego

---

Źródło: Augustow24.pl