Odsłonięcie pomnika upamiętniającego uczestników Powstania Styczniowego 1863-1864 oraz bohaterów bitwy pod Zbrzeźnicą

W dniu 5 lipca 2026 roku, odbyło się oficjalne odsłonięcie pomnika upamiętniającego uczestników Powstania Styczniowego 1863-1864 oraz bohaterów bitwy pod Zbrzeźnicą. W uroczystościach wzięli udział licznie przybyli goście oraz kompania honorowa, którą wystawiła II Brygada Pancerna Legionów.

Wydarzenie rozpoczęło się od przemaszerowania kompania honorowej wystawionej przez II Brygada Pancerną Legionów. Wraz kompanią honorową maszerował poczet chorągwiany w składzie: dowódca podporucznik Adam Mackiewicz, chorągwiany plutonowy Cezary Gawkowski i asystujący kapral Aleksander Sibiński.

W uroczystościach udział wzięli m.in. przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Józef Kasprzyk, doradca Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefan Krajewski, Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej: Bogumiła Olbryś, Kazimierz Gwiazdowski, Jacek Bogucki oraz Senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej: Anna Bogucka, Marek Adam Komorowski a także Wicewojewoda Podlaski Michał Gąsowski. Obecni byli także przedstawiciele powiatu zambrowskiego, Miasta Zambrów, Gminy Zambrów, Kołaki Kościelne, Rutki i Szumowo. Przybyła także delegacja zaprzyjaźnionego samorządu Gminy Zambrów z Litwy, z rejonu Szerwińskiego. Obecni byli także przedstawiciele IPN – doktor Radosław Wnorowski, przedstawiciel Wojska Polskiego, w tym delegację 1 Dywizji Piechoty Legionów im. marszałka Józefa Piłsudskiego, 2 Brygady Pancernej Legionów w Czerwonym Borze wraz z asystą honorową 2 Brygady Pancernej Legionów z Czerwonego Boru pod dowództwem porucznika Bartosza Ferenca a także przedstawiciele 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej oraz Wojskowego Centrum Rekrutacji w Łomży. Dyrektor Centrum Kultury Gminy Zambrów Karolina Ilczuk powitała także przybyłych przedstawicieli duchowieństwa, służb mundurowych, poczty sztandarowe, delegacji instytucji, gminnych placówek oświatowych, organizacji społecznych, mieszkańców Zbrzeźnicy oraz okolicznych miejscowości.

Uroczystość rozpoczęła się od wspólnego odśpiewania hymnu Rzeczypospolitej Polskiej.

Następnie głos zabrał radny powiatu zambrowskiego i jednocześnie mieszkaniec Zbrzeźnicy Sebastiana Mrówka:

– Szanowni Państwo, spotykamy się dziś, aby oddać hołd bohaterom Powstania Styczniowego, którzy 163 lata temu na tej ziemi stanęli do walki o wolność Polski. Wśród wielu wydarzeń tamtego zrywu w szczególne miejsce zajmuje bitwa pod Zbrzeźnicą, stoczona 7 lipca 1863 roku. Było to jedno z najważniejszych starć powstańczych na ziemi łomżyńskiej, a zarazem wydarzenie, które wpisało się w historię naszego regionu, aby zrozumieć znaczenie tej bitwy musimy przenieść się do lata 1863 roku. Powstanie trwało już od kilku miesięcy. Mimo ogromnej przewagi Imperium Rosyjskiego, polscy powstańcy nie składali broni. Walczyli w niewielkich oddziałach partyzanckich, wykorzystując znajomość terenu, wsparcie ludności oraz ogromną determinację. Często byli słabo uzbrojeni, nie mieli wojskowego wyszkolenia, ale mieli coś niezwykle ważnego, niezłomną wiarę w odzyskanie niepodległości. W tym czasie w okolicach Zambrowa zaczęły gromadzić się oddziały powstańcze z województwa augustowskiego i płockiego. Ich celem było połączenie się z pułkownikiem Józefem Konstantym Ramotowskim-Wawrem, jednym z najbardziej znanych dowódców powstańczych działających na Podlasiu i Mazowszu. Wtedy właśnie powstańcy otrzymali wiadomość, że z Czyżewa do Łomży zmierza rosyjska kolumna wojskowa pod dowództwem majora Kołakołowa. Eskortowała ona wojskową kasę, w której miały znajdować się fundusze przeznaczone dla armii carskiej. Postanowiono wykorzystać tę okazję i przygotować zasadzkę. Oddziały zajęły stanowiska w pobliżu Zbrzeźnicy, wykorzystując tereny sprzyjające obronie i zaskoczeniu przeciwnika. Rankiem 7 lipca 1863 roku, około godziny 6:00, ciszę poranka przerwały pierwsze strzały. Rozpoczęła się walka. Powstańcy zaatakowali rosyjską kolumnę z kilku stron. Rosjanie szybko zorientowali się, że zostali osaczeni i próbowali przebić się przez pozycje powstańcze. Starcie to było zacięte. Powstańcy znaleźli się pod silnym ogniem przeciwnika, jednak nie ustąpili. Z ukrycia prowadzili skuteczny ostrzał, powstrzymując kolejne ataki rosyjskich żołnierzy. Połączony nacisk oddziałów Skarżyńskiego, Tyszki, Grzymały i Jasińskiego zaczął przynosić efekty. Rosyjskie szeregi zaczęły się chwiać, a przeciwnik w końcu rozpoczął odwrót, który szybko zamienił się w ucieczkę. Powstańcy odnieśli zwycięstwo. Nie było ono jednak łatwe ani bezkrwawe. Na polu bitwy poległo 32 powstańców, a 18 zostało rannych. Wśród zabitych znaleźli się Chądzyński, Górski. Szczególnym bohaterstwem odznaczył się podoficer kosynierów Paweł Bielski, którego odwaga była wspominana przez uczestników walk jeszcze wiele lat po zakończeniu powstania. Zwycięstwo pod Zbrzeźnicą miało ogromne znaczenie moralne. Pokazało, że nawet słabiej uzbrojone oddziały powstańcze były w stanie skutecznie przeciwstawić się regularnej armii rosyjskiej. Po bitwie oddziały uczestniczące w starciu połączyły się siłami pułkownika Wawra. Łącznie pod jego dowództwem znalazło się około 2200 powstańców. Było to jedno z największych zgrupowań powstańczych na tym obszarze Królestwa Polskiego. Walki na tych terenach nie zakończyły się jednak wraz z bitwą lipcową. Także później okolice Zbrzeźnicy były miejscem działań powstańczych, co pokazuje, że duch oporu trwał mimo rosyjskich represji. Dziś, wspominając wydarzenia z 1863 roku, oddajemy hołd wszystkim uczestnikom tych walk. Pamiętamy zarówno o dowódcach, jak i o zwykłych żołnierzach, kosynierach, strzelcach oraz mieszkańcach okolicznych wsi, którzy wspierali powstańców. Ich poświęcenie przypomina nam, że wolność nie jest zdana raz na zawsze i że każda generacja ma obowiązek troszczyć się o dziedzictwo pozostawione przez swoich przodków. Bitwa pod Zbrzeźnicą pozostaje symbolem odwagi, patriotyzmu i niezłomności. Jest świadectwem tego, że nawet w obliczu przeważających sił przeciwnika Polacy nie rezygnowali z marzeń o wolnej ojczyźnie. Dlatego dzisiaj, stojąc na tej historycznej ziemi, pochylamy głowy przed bohaterami Powstania Styczniowego. My, mieszkańcy Zbrzeźnicy, czcząc poległych powstańców, wierzymy, że figura Świętej Barbary znajdująca się w naszej miejscowości jest znakiem pamięci o tragicznych wydarzeniach powstańczych. Wśród mieszkańców do dziś żywe jest przekonanie, że stoi ona w miejscu zbiorowej mogiły. Innym świadkiem tych wydarzeń jest rozłożysta, karłowata sosna, która od wielu lat towarzyszy figurze i pozostaje niemym świadkiem historii. Figurę Świętej Barbary dotknęły także tragiczne losy II wojny światowej. Po 17 września 1939 roku, kiedy armia sowiecka wkroczyła na nasze tereny, żołnierze ścięli na opał drewniany krzyż stojący przy figurze. Sama figura stała się celem ćwiczebnego strzelania. Odstrzelono jej głowę, a całość pokiereszowano kulami. Po tym haniebnym incydencie mieszkańcy wsi zakopali figurę, aby uchronić ją przed dalszą dewastacją. Po wojnie figura wróciła na dawne miejsce. Była jednak bardzo zniszczona i praktycznie nie nadawała się do renowacji. Dlatego w 2025 roku społeczność w Zbrzeźnicy fundowała nową figurę Świętej Barbary, którą dziś poświęcimy jako symbol wiary, pamięci i szacunku dla poległych. Dzisiejsza uroczystość jest wyrazem naszej wdzięczności wobec tych, którzy oddali życie za wolną ojczyznę. Jest także zobowiązaniem, aby pamięć o nich przekazywać kolejnym pokoleniom. Niech to miejsce przypomina odwadze powstańców, o ich poświęceniu i ocenie, jaką płacono za marzenie o niepodległej Polsce. Niech pamięć o bohaterach powstania styczniowego trwa przez następne pokolenia. Cześć i chwała bohaterom!

Głos zabrali także Wójt Gminy Zambrów Jarosław Kos:

– Ten, kto nie szanuje i nie ceni swej przeszłości, nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości. Ten chyba najbardziej znany cytat z Marszałka Józefa Piłsudskiego jest najlepszym opisem okoliczności, w jakich dzisiaj się tutaj znajdujemy. Spotykamy się w miejscu szczególnym, aby dokonać uroczystego odsłonięcia pomnika poświęconego pamięci poległych powstańców styczniowych, którzy oddali swoje życie w walkach pod Zbrzeźnicą w 1863 roku. Dzisiejsza uroczystość jest wyrazem naszej wdzięczności i szacunku dla tych, którzy ponad 160 lat temu podjęli nierówną walkę o wolność ojczyzny. Powstanie styczniowe było jednym z najważniejszych i najbardziej tragicznych zrywów narodowych w historii Polski. Jego uczestnicy, kierując się miłością do ojczystej ziemi i pragnieniem niepodległości, stanęli do walki mimo świadomości ogromnej przewagi zaborcy. Powstanie styczniowe było największym i najdłuższym zrywem narodowo-wyzwoleńczym Polaków, który swoim zasięgiem objął Królestw Polskie, Litwę, Białoruś i część Ukrainy. Mimo początkowych sukcesów zakończyło się klęską jesienią 1864 roku. Na krajobraz po bitwie złożyły się dziesiątki tysięcy zabitych, straconych, skazanych na katorgę, zesłanych na Syberię, zmuszonych do emigracji. Zaborcy stosowali liczne represje, m.in. konfiskaty majątków, likwidację odrębności administracyjnej, rusyfikację szkół i administracji. Jednak o wydarzeniach sprzed półtora wieku Polacy pamiętają i składają powstańcom należny im hołd. Historia pokazała, że powstańcy styczniowi są zwycięzcami, dlatego jesteśmy im winni pamięć, a także szacunek do wolności, za którą oni przelali krew. Nie byłoby wolnej Polski, gdyby nie powstanie styczniowe. Największa bitwa w rejonie Zambrowa rozegrała się 7 lipca 1863 roku pod Zbrzeźnicą. Niektórzy też nazywają ją bitwą pod Porytem. Dokładnie dwa miesiące później pod Zbrzeźnicą rozegrała się kolejna potyczka powstańców z wojskiem carskim. Tutaj rozegrały się wydarzenia, które na trwałe wpisały się w historię naszej ziemi. To tutaj polscy patrioci przelali krew za wolność przyszłych pokoleń. Choć nie doczekali wolnej Polski, ich ofiara nie była daremna. To właśnie dzięki takim ludziom przetrwał duch narodu, jego kultura, język i wiara w odzyskanie niepodległości. Odsłaniany dzisiaj pomnik będzie nie tylko miejscem pamięci o bohaterach tamtych dni. Będzie również symbolem wartości, które przyświecały powstańcom. Odwagi, poświęcenia, patriotyzmu i odpowiedzialności za los wspólnoty. Niech przypomina nam wszystkim, że wolność nie jest dana raz na zawsze i że każda generacja ma obowiązek troszczyć się o dobro swojej ojczyzny. Szczególne słowa kieruję do młodego pokolenia. Niech ten pomnik stanie się dla was żywą lekcją historii, niech skłania do poznawania dziejów swojej małej ojczyzny i ludzi, którzy tworzyli jej historię. Pamięć o przeszłości buduje naszą tożsamość i pomaga mądrze patrzeć w przyszłość. Największym hołdem dla bohaterów powstania jest odsłaniany pomnik. W lipcu 2023 roku w Zbrzeźnicy władze gminy Zambrów wraz z lokalną społecznością obchodziły 160. rocznicę powstańczej bitwy pod Zbrzeźnicą. Bitwa rozegrała się w czasie powstania styczniowego, dokładnie 7 lipca, tak jak wcześniej wspominałem, i była jednym z epizodów walki powstańców z rosyjskim ciemiężycielem. Rocznicowe obchody w Zbrzeźnicy pod legendarną sosną i u stóp figury świętej Barbary były przyczynkiem idei upamiętnienia miejsca walki powstańców. Pomysł na budowę pomnika i jego lokalizację w tak symbolicznym miejscu przyspieszyła rewitalizacja terenów przyległych do drogi krajowej i budowa Parku Zbrzeźnica. Z myślą o jego wzniesieniu jeszcze w trakcie prac posadowiono głaz, który miał w przyszłości stanowić podstawę pomnika. Po zakończeniu prac rewitalizacyjnych w Zbrzeźnicy Rada Gminy Zambrów w porozumieniu z Wójtem postanowiła wybudować pomnik dedykowany bohaterom powstania styczniowego. W ślad za podjętą uchwałą zabezpieczono środki finansowe w budżecie gminy Zambrów na rok 2026 na budowę pomnika. 10 lutego 2026 roku podpisano umowę z artystą rzeźbiarzem Michałem Selerowskim na sporządzenie projektu i wykonanie rzeźby orła. Z chwilą podpisania umowy ruszyły prace projektowe. 16 marca 2026 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uzgodniła treść inskrypcji na tablicy pomnika. Dziś świętujemy jego odsłonięcie i z tego miejsca pragnę serdecznie podziękować wszystkim osobom, instytucjom, organizacjom, które przyczyniły się do powstania tutejszego miejsca pamięci. Dziękuję inicjatorom przedsięwzięcia, wykonawcom, historykom oraz wszystkim wspierającym tę szlachetną inicjatywę. Dziękuję lokalnej społeczności, pani Sołtys, strażakom z OSP Zbrzeźnica i wszystkim mieszkańcom Zbrzeźnicy za pomoc przy organizacji uroczystości. Dziękuję pułkownikom Gałązce i Krysiakowi, asyście honorowej 2 Brygady Pancernej Legionów z Czerwonego Boru pod dowództwem porucznika Bartosza Ferenca, panu Mioduszewskiemu za darowanie kamienia pod pomnik. Dzięki Państwu zaangażowaniu możemy dziś wspólnie oddać hołd bohaterom powstania styczniowego. Niech ten pomnik będzie trwałym świadectwem naszej pamięci, wdzięczności. Niech kolejne pokolenia zatrzymując się przy nim wspominają tych, którzy w imię wolności złożyli najwyższą ofiarę. Cześć i chwała bohaterom powstania styczniowego, wieczna pamięć poległym pod Zbrzeźnicą!

Głos w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zabrała doradca prezydenta Józef Kasprzyk.

– Szanowni Państwo, za dwa dni upłyną 163 lata od bitwy pod Zbrzeźnicą. Przez większość czasu jaki upłynął od tamtych wydarzeń pamięć o powstaniu styczniowym i polskich zmaganiach z wojskami rosyjskimi była fałszowana, cenzurowana, zakazana. Teraz w wolnej Polsce możemy bez obaw mówić prawdę o narodowym zrywie przeciwko wschodniemu imperium, nierównej walce z jego wojskami oraz okrutnych represjach zaborców. Serdecznie pozdrawiam wszystkich przybyłych na dzisiejsze uroczystości, których trwałym śladem pozostanie Pomnik Bohaterów roku 1863. Duchowy Testament Powstańców Styczniowych niesie przesłanie wciąż aktualne dla wszystkich Polaków zatroskanych o przyszłość i pomyślność Rzeczypospolitej. Orzeł na tutejszym pomniku przypomina nie tylko o dramacie uczestników stoczonej tu walki. Jest przestrogą skierowaną do nas współczesnych Polaków, bo ostrze rosyjskiego imperializmu, którego bezwzględności tak doświadczyli niegdyś mieszkańcy ziemi zambrowskiej i całego kraju, dziś znowu skierowane jest na zachód. Kreml ponownie odmawia narodom Europy Środkowo-Wschodniej prawa do niezależności i suwerenności państwowej. Dlatego niech to nowe miejsce pamięci będzie też miejscem refleksji nad wyzwaniami, jakie obecnie stoją przed naszą ojczyzną. Patrząc na godło, które od tysiąca lat jednoczy nasz naród, czerpmy inspiracje od minionych pokoleń, które w obliczu prześladowań niezłomnie broniły swojej tożsamości i godności. Dziękuję władzom gminy Zambrów za inicjatywę wzniesienia pomnika. Wyrażam uznanie i wdzięczność wszystkim, którzy przyczynili się do jego powstania. Dziękuję za dbałość o lokalną tradycję i przekazywanie z pokolenia na pokolenie wiedzy o wydarzeniach, które rozegrały się tu 7 lipca 1863 roku. Niech ta pamięć umacnia naszą dumę narodową i wolę służby wolnej Polsce. Cześć i chwała bohaterom. Wieczna pamięć poległym za niepodległą Rzeczpospolitą. Podpisał prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Karol Nawrocki.

Głos zabrał także Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefan Krajewski, Wicewojewoda Podlaski Michał Gąsowski, Poseł na Sejm RP Bogumiła Olbryś oraz Senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej: Anna Bogucka i Marek Adam Komorowski.

Po oficjalnych przemówieniach dokonano aktu odsłonięcia pomnika. Do tego grona odsłaniającego pomnik zaproszono przedstawicielkę mieszkańców Zbrzeźnicy sołtys Katarzynę Rogowską, przedstawicielkę młodego pokolenia Zuzannę Lutostańską, przedstawiciela Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Jana Józefa Kasprzyka, Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefana Krajewskiego oraz organizatora wydarzenia Wójta Gminy Zambrów Jarosława Kosa.

Następnie odmówiono modlitwę i dokonano poświęcenie pomnika, ale także poświęcenia figurki św. Barbary. Modlitwę poprowadził ks. Jarosław Olszewski.

Apel poległych odczytał porucznik Jakub Orzepowski a po nim delegacje złożyły pod pomnikiem kwiaty, wieńce i zapaliły znicze.

Na zakończenie wydarzenia odbył się koncert patriotyczny w w wykonaniu Ludowego Zespołu Śpiewaczy Laskowianki.

Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć.

---

Źródło: Zambrowiacy.pl