Tak zaczynała się historia Kolbuszowej. Pierwsze wzmianki sięgają XV wieku
Pierwsze wzmianki o Kolbuszowej Jak pisze Wirtualny Sztetl, osada Kolbuszowa była wzmiankowana już w 1459 roku. W 1508 roku pojawiła się w spisie posiadłości Tarnowskich z Rzochowa pod nazwą Coluschowa. Samo słowo „sztetl” może nie być dla każdego oczywiste. W literaturze popularnonaukowej, genealog
Pierwsze wzmianki o Kolbuszowej
Jak pisze Wirtualny Sztetl, osada Kolbuszowa była wzmiankowana już w 1459 roku. W 1508 roku pojawiła się w spisie posiadłości Tarnowskich z Rzochowa pod nazwą Coluschowa.
Samo słowo „sztetl” może nie być dla każdego oczywiste. W literaturze popularnonaukowej, genealogicznej i etnograficznej oznacza ono niewielkie skupisko miejskie, w którym zachowywana była tradycyjna obyczajowość żydowska. Portal Wirtualny Sztetl opisuje więc miejscowości również przez pryzmat ich wielokulturowej historii.
Według przywołanych przez portal źródeł Stanisław Tarnowski, kasztelan sądecki, uczynił z Kolbuszowej siedzibę rodu. Wzniósł tu dwór obronny, szpital oraz kościół pod wezwaniem św. Stanisława.
Osada na ważnym skrzyżowaniu
Kolbuszowa rozwijała się szybko dzięki korzystnemu położeniu na skrzyżowaniu kilku traktów. Pod koniec XVI wieku była już jedną z największych osad rolniczo-rzemieślniczych na terenie Puszczy Sandomierskiej.
W 1585 roku Stanisław Tarnowski sprzedał posiadłość, czyli tak zwane państwo Rzemień, Herminowi Mieleckiemu. Obejmowało ono miasto Rzochów z Kolbuszową i okolicznymi wioskami. Do ziemi kolbuszowskiej przyłączono wówczas m.in. Niwiska z Trześnią, Cmolas z Trzęsówką i Przyłęk z Siedlanowem.
Kolejny ważny moment nastąpił w 1616 roku. Dobra kupił Stanisław Lubomirski, który wybudował w Kolbuszowej letnią rezydencję. Włączenie miejscowości do jednego z największych latyfundiów ówczesnej Rzeczypospolitej otworzyło nowy etap w jej dziejach.
Kiedy Kolbuszowa stała się miastem?
W latach siedemdziesiątych XVII wieku Kolbuszowa pełniła już funkcje osady miejskiej. Akt lokacyjny miasta prywatnego wydał Józef Karol Lubomirski 12 stycznia 1700 roku.
W pierwszej ćwierci XVIII wieku Kolbuszowa przeszła w ręce Sanguszków. Był to szczególnie dobry czas dla rozwoju miasta, zwłaszcza rzemiosła. Rozkwitało m.in. meblarstwo, z którym Kolbuszowa będzie później mocno kojarzona. 16 czerwca 1724 roku Marianna i Paweł Karol Sanguszkowie wydali przywilej cechowy.
Około 1760 roku Kolbuszowa wróciła do Lubomirskich. Po pierwszym rozbiorze Polski znalazła się natomiast w zaborze austriackim. Liczyła wtedy około 1,1 tys. mieszkańców i była znana z wyrobów rzemieślniczych, zwłaszcza stolarskich. Wytwarzano tu także drewniane guzy do zapinania ubiorów, rozwijało się kowalstwo, ślusarstwo i tokarstwo.
Pożar, powiat i wspólny herb
Pierwsza połowa XIX wieku przyniosła pogorszenie sytuacji gospodarczej, ale Kolbuszowa zapisała się też w historii jako baza powstańcza. W nocy z 18 na 19 marca 1833 roku wyruszyła stąd wyprawa Zaliwskiego do Królestwa Polskiego.
Jednym z najtragiczniejszych wydarzeń był wielki pożar z 2 października 1852 roku. Ogień pochłonął drewnianą zabudowę miasta, kościół parafialny oraz ratusz. Drewniana Kolbuszowa zapłaciła wtedy bardzo wysoką cenę za materiał, który przez wieki był jej codziennością.
W 1855 roku, po likwidacji cyrkułu tarnowskiego, Kolbuszowa została siedzibą powiatu sądowego. Od 1867 roku Żydzi wchodzili w skład Rady Miejskiej i pełnili funkcję zastępców burmistrza.
Jak przypomina Wirtualny Sztetl, szczególnym symbolem koegzystencji społeczności chrześcijańskiej i żydowskiej był przyjęty wówczas herb miasta z krzyżem, gwiazdą Dawida i splecionymi w uścisku dłońmi.
Stolica powiatu i pierwsza straż
W 1868 roku Kolbuszowa została stolicą powiatu politycznego, czyli starostwa. W jego skład wchodziły trzy miasta: Kolbuszowa, Sokołów Małopolski i Majdan Królewski oraz 59 wsi.
Ranga powiatowa sprzyjała rozwojowi. Miasto miało czteroklasową szkołę ludową, zatrudniano dwóch lekarzy i dwóch chirurgów. W 1873 roku powstała pierwsza w zachodniej Galicji Ochotnicza Straż Ogniowa, a rok później Spółdzielcza Kasa Pożyczkowa.
W kolejnych latach działały tu m.in. Towarzystwo Szkoły Ludowej oraz Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. W 1905 roku rząd austriacki zdecydował o budowie linii kolejowej Rzeszów - Kolbuszowa, ale prace przerwał wybuch I wojny światowej. Kolej najwyraźniej miała do Kolbuszowej długą drogę - także w sensie dosłownym.
Wojna przerwała szanse na rozwój
W okresie II Rzeczypospolitej Kolbuszowa była niewielkim i dość ubogim miasteczkiem, choć zachowała rangę siedziby powiatu w województwie lwowskim. W 1919 roku Sejm podjął uchwałę o budowie linii kolejowej do Rzeszowa, jednak ponownie prace przerwano, tym razem z powodu trudności finansowych.
Nowe perspektywy pojawiły się w 1936 roku, kiedy Kolbuszowa znalazła się w sercu Centralnego Okręgu Przemysłowego. Te szanse przekreślił jednak wybuch II wojny światowej.
W dniach 8-9 września 1939 roku w rejonie Kolbuszowej doszło do bitwy. Według danych przywoływanych przez Wirtualny Sztetl poległo 10 oficerów i 96 żołnierzy, około 300 zostało rannych, a 600 dostało się do niewoli. Kolbuszowa została zbombardowana i częściowo zniszczona. Zginęło 30 mieszkańców.
Odbudowa i powrót do roli stolicy powiatu
Po zakończeniu wojny rozpoczęła się odbudowa miasta. Już w 1945 roku uruchomiono szpital, a w 1946 roku Kolbuszowę zelektryfikowano. Powstawały też zakłady przemysłowe.
Do 1975 roku Kolbuszowa pozostawała siedzibą powiatu, co korzystnie wpływało na jej rozwój. W 1971 roku uruchomiono wreszcie linię kolejową Rzeszów - Tarnobrzeg. Na ponowny powrót do roli stolicy powiatu miasto czekało do 1 stycznia 1999 roku.
Kolbuszowa dziś
Dziś Kolbuszowa to podkarpackie miasto położone nad rzeką Nil. Według podawanych danych mieszka tu około 8,2 tys. osób, a cała gmina liczy nieco ponad 24 tys. mieszkańców.
Miasto jest znane przede wszystkim z Muzeum Kultury Ludowej, czyli skansenu prezentującego architekturę i codzienne życie Lasowiaków oraz Rzeszowiaków. To właśnie ten skansen stał się także planem zdjęciowym popularnego serialu „1670”.
Kolbuszowa wciąż kojarzona jest również z tradycjami meblarskimi i rzemieślniczymi. Dawny „styl kolbuszowski” przypomina, że historia tego miasta nie zaczyna się od współczesnych ulic i osiedli, ale od osady w Puszczy Sandomierskiej, traktów handlowych, dworów, rzemieślników, pożarów, wojen i ludzi, którzy przez wieki budowali jej charakter.
Błękitni Komorów pochwalili się nową trybuną
Skrzydłowy żegna się z Sokołem Kolbuszowa Dolna
Nowe przepisy od 1 lipca. Policja ostrzega!
Obraz Jezusa Miłosiernego nawiedził parafie w powiecie kolbuszowskim. Setki wiernych uczestniczyły w modlitwie [ZDJĘCIA]
Proboszcz zamontował budki dla jerzyków. Zachęca mieszkańców do podobnych działań
Dni Raniżowa 2026 przed nami. Na scenie znana gwiazda disco-polo! [PLAKAT]
ZALOGUJ SIĘ
Twoje komentarze będą wyróżnione oraz uzyskasz dostęp do materiałów PREMIUM
Zapomniałeś hasła? ODZYSKAJ JE
Źródło: Korso Kolbuszowskie