Cztery nowe miasta na Podkarpaciu? Zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2027 roku [ZDJĘCIA]

Rzeszów News Cztery podkarpackie wsie są o krok od odzyskania praw miejskich. Rząd opublikował projekt rozporządzenia, który przewiduje nadanie statusu miasta Czudcowi, Gorzycom, Wielopolu Skrzyńskiemu i Żołyni.

Jeśli przepisy wejdą w życie, od 1 stycznia 2027 roku mapa administracyjna Podkarpacia zmieni się w historyczny sposób. Cztery podkarpackie wsie zostaną miastami? Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji opublikowało projekt rozporządzenia dotyczącego zmian w podziale terytorialnym kraju. Dokument przewiduje nie tylko korekty granic gmin i miast, ale również nadanie statusu miasta dwunastu miejscowościom w Polsce. Wśród nich znalazły się aż cztery z województwa podkarpackiego. Chodzi o Czudec, Gorzyce, Wielopole Skrzyńskie oraz Żołynię. Jeżeli projekt zostanie ostatecznie przyjęty przez Radę Ministrów, zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2027 roku. Oznacza to, że już od początku przyszłego roku mieszkańcy tych miejscowości będą formalnie mieszkać w miastach, choć nadal pozostaną one siedzibami swoich gmin. To nie tylko prestiż Nadanie statusu miasta nie jest decyzją podejmowaną wyłącznie z powodów wizerunkowych. Jak wynika z uzasadnienia projektu rozporządzenia, miejscowości ubiegające się o prawa miejskie muszą spełnić szereg wymagań dotyczących charakteru zabudowy, infrastruktury technicznej, funkcji gospodarczych oraz układu przestrzennego. Rząd podkreśla, że analizowane są między innymi stopień urbanizacji, rozwinięta sieć wodociągowa, kanalizacyjna czy gazowa, dominacja działalności pozarolniczej oraz historyczne uwarunkowania. Znaczenie mają również konsultacje społeczne i stanowiska samorządów oraz wojewodów. Wszystkie cztery podkarpackie miejscowości uzyskały pozytywne opinie wojewody podkarpackiego, a ich rady gmin poparły zmianę statusu. Czudec – miejska historia i zabytkowy rynek Jednym z kandydatów do odzyskania praw miejskich jest Czudec w powiecie strzyżowskim. Rządowy dokument wskazuje, że miejscowość posiada wyraźne cechy miejskie, a jej centrum stanowi historyczny rynek wpisany do rejestru zabytków województwa podkarpackiego. Czudec liczy 2855 mieszkańców, dysponuje rozwiniętą siecią wodociągową, kanalizacyjną, gazową i telekomunikacyjną, a większość mieszkańców utrzymuje się z działalności pozarolniczej. Dodatkowym argumentem jest historia miejscowości. Czudec posiadał prawa miejskie od 1427 do 1935 roku. W konsultacjach społecznych większość mieszkańców opowiedziała się za ich przywróceniem, jednak nie była to duża różnica. W sołectwie Czudec za prawami miejskimi było 57,93 proc. mieszkańców, przeciw 40,59 %, a wstrzymało się 1,48 proc. głosujących (przy frekwencji 28,92 proc.). Zdjęcie: Czudec ma szansę zostać miastem (fot. Urząd Gminy Czudec) Gorzyce największym nowym miastem Największą spośród podkarpackich miejscowości objętych projektem są Gorzyce w powiecie tarnobrzeskim. Liczą 6078 mieszkańców i od lat pełnią funkcję lokalnego centrum usługowego oraz gospodarczego. W uzasadnieniu projektu podkreślono, że na terenie Gorzyc obowiązuje aż dwanaście miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego przewidujących zabudowę mieszkaniową, usługową, handlową, produkcyjną i rekreacyjną. Miejscowość posiada dobrze rozwiniętą infrastrukturę techniczną, a zdecydowana większość mieszkańców pracuje poza rolnictwem. W konsultacjach społecznych zdecydowana większość głosujących mieszkańców Gorzyc poparło zmianę statusu. W samej miejscowości Gorzyce za takim pomysłem było 79,17 proc. osób, które przystąpiły do głosowania. Przeciwko było 19,01 proc., a wstrzymało się 0,70 proc. Warto jednak podkreślić, że frekwencja w konsultacjach wyniosła zaledwie 2,88 proc. Zdjęcie: Gorzyce mają szansę zostać miastem (fot. Urząd Gminy Gorzyce) Wielopole Skrzyńskie – najmniejsze nowe miasto? Na liście znalazło się także Wielopole Skrzyńskie w powiecie ropczycko-sędziszowskim. W ocenie rządu miejscowość ma charakter miejski, posiada historyczny rynek oraz zachowane zabytkowe centrum. Istotnym argumentem jest również historia. Wielopole Skrzyńskie posiadało prawa miejskie od XIV wieku do 1933 roku. Miejscowość liczy ponad 2 tysiące mieszkańców, posiada rozwiniętą sieć wodociągową i kanalizacyjną, a mieszkańcy wyraźnie poparli przywrócenie statusu miasta podczas konsultacji społecznych. W sołectwie Wielopole Skrzyńskie za takim rozwiązaniem (przy frekwencji rzędu 20,81 proc.) było 83,86 proc. głosujących, przeciwko 13,83 proc., a wstrzymało się 2,31 proc. mieszkańców. Zdjęcie: Wielopole Skrzyńskie ma szanse zostać miastem (fot. Henryk Bielamowicz / Wikimedia Commons) Miasto Żołynia z różnym poparciem O prawa miejskie stara się również Żołynia w powiecie łańcuckim. Rząd wskazuje, że miejscowość posiada wyraźny historyczny układ urbanistyczny z dużym rynkiem objętym ochroną konserwatorską oraz zachowaną historyczną zabudową. Żołynia liczy 4655 mieszkańców, posiada pełną infrastrukturę wodociągową, kanalizacyjną i gazową, a większość mieszkańców utrzymuje się z działalności pozarolniczej. Co ważne, miejscowość również posiadała prawa miejskie – od przełomu XVII i XVIII wieku do 1934 roku. Mieszkańcy wsi co prawda nielicznie uczestniczyli w konsultacjach (frekwencja 5,90 proc.), jednak ci, którzy zdecydowali się na oddanie „pozytywnego” głosu mieli sporą przewagę. „Za” zagłosowało 74,64 proc., a przeciwko 25 proc. Wstrzymało się zaledwie 0,36 proc. głosujących. Warto zaznaczyć, że w przeciwieństwie do gmin Czudec, Gorzyce i Wielopole Skrzyńskie, mieszkańcy gminy Żołynia (bez sołectwa Żołynia) nie poparli takiego rozwiązania. Za prawami miejskimi było 34,21 proc. głosujących, a przeciwko aż 60,53 proc. W tym przypadku frekwencja wyniosła jednak zaledwie 1,68 proc. mieszkańców. Władze gminy po głosowaniu w sołectwie Żołynia, a także po pozytywnej opinii Rady Gminy Żołynia i wojewody podkarpackiej postanowiły jednak iść w „miejskim” kierunku. Co zmieni nadanie praw miejskich? Projekt rozporządzenia zakłada, że zmiany będą miały przede wszystkim charakter administracyjny i formalny. Mieszkańcy nie będą musieli wymieniać dowodów osobistych, ponieważ adres zameldowania nie stanowi obecnie podstawy do wymiany dokumentu tożsamości. Zmiany oznaczają natomiast konieczność aktualizacji części rejestrów administracyjnych, ewidencji oraz oznakowania. Samorządy będą musiały również dostosować pieczęcie, tablice i dokumentację urzędową. Według oceny skutków regulacji koszty tych działań pokryją zainteresowane jednostki samorządu terytorialnego, natomiast projekt nie przewiduje dodatkowych wydatków z budżetu państwa. Jakie są plusy i minusy? Uzyskanie statusu miasta może otworzyć przed miejscowością nowe możliwości rozwoju, choć samo w sobie nie oznacza automatycznej poprawy sytuacji. Samorządy zyskują szansę na ubieganie się o część programów i funduszy przeznaczonych dla obszarów miejskich, co w przyszłości może ułatwić realizację inwestycji drogowych, rozbudowę kanalizacji, budowę żłobków, obiektów sportowych czy innych elementów infrastruktury publicznej. Status miasta bywa również atutem w przyciąganiu inwestorów, a także może pozytywnie wpływać na rozpoznawalność miejscowości i rozwój turystyki. Jednocześnie eksperci zwracają uwagę, że zmiana statusu administracyjnego może wiązać się także z określonymi wyzwaniami. W niektórych przypadkach mieszkańcy miast płacą wyższe podatki od nieruchomości, a opłaty za wybrane usługi komunalne mogą być naliczane według innych stawek niż na terenach wiejskich. Dla części rolników znaczenie może mieć również ograniczenie dostępu do niektórych instrumentów wsparcia przeznaczonych dla obszarów wiejskich czy konieczność funkcjonowania w innych uwarunkowaniach planistycznych. Nie oznacza to jednak, że takie skutki wystąpią w każdej miejscowości, która uzyska prawa miejskie. Wiele zależy od lokalnej polityki samorządu, obowiązujących stawek oraz sposobu wykorzystania nowych możliwości rozwojowych. Jeżeli projekt zostanie przyjęty bez zmian, od 1 stycznia 2027 roku Czudec, Gorzyce, Wielopole Skrzyńskie i Żołynia oficjalnie dołączą do grona miast. Będzie to jedna z największych jednorazowych zmian na administracyjnej mapie województwa podkarpackiego od wielu lat. Dodajmy, że do 31 lipca Rada Ministrów ma przyjąć projekt rozporządzenia w tej sprawie, a aktualnie rząd czeka na opinie Głównego Urzędu Statystycznego, Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz Państwowej Komisji Wyborczej.

---

Źródło: Rzeszów News