Złap deszcz, nim ucieknie
Rola retencji w dobie zmian klimatu. Postępujące zmiany klimatyczne przestały być odległą prognozą – stały się naszą codziennością, którą najdosadniej obrazują radykalne transformacje w strukturze opadów atmosferycznych w Polsce. Obserwujemy alarmującą zmianę charakteru deszczu: tradycyjne, kilkudn
Rola retencji w dobie zmian klimatu.
Postępujące zmiany klimatyczne przestały być odległą prognozą – stały się naszą codziennością, którą najdosadniej obrazują radykalne transformacje w strukturze opadów atmosferycznych w Polsce. Obserwujemy alarmującą zmianę charakteru deszczu: tradycyjne, kilkudniowe opady zasilające warstwy wodonośne są wypierane przez długotrwałe susze przerywane gwałtownymi ulewami. Sytuację pogarsza postępująca betonoza miast, czyli uszczelnianie naturalnych powierzchni przez asfalt, beton i gęstą zabudowę. Taka charakterystyka terenu sprawia, że wysuszona i „zabetonowana” gleba nie jest w stanie wchłonąć potężnych mas wody w krótkim czasie. Efektem są coraz częstsze, błyskawiczne powodzie miejskie (tzw. flash floods), które paraliżują infrastrukturę i zalewają mienie mieszkańców. Kluczowym narzędziem przeciwdziałania tym katastrofom jest szeroko pojęta retencja wód opadowych. Według danych w Polsce udaje nam się zatrzymać zaledwie około 6,5% całkowitego odpływu wód powierzchniowych, podczas gdy średnia dla krajów europejskich wynosi 20%.
W odpowiedzi na te wyzwania współczesna urbanistyka przewartościowuje podejście do systemów odwadniania. Dotychczasowy model, polegający na jak najszybszym odprowadzaniu deszczówki z dróg i dachów bezpośrednio do podziemnych rur, ustępuje miejsca błękitno-zielonej infrastrukturze. Nowoczesne miasta dążą do zatrzymania wody dokładnie w miejscu jej opadu poprzez rozszczelnianie nawierzchni, budowę zbiorników retencyjnych oraz tworzenie klimapondów. Standardem stają się zielone torowiska tramwajowe oraz ogrody deszczowe z roślinnością hydrofitową, która chłonie i oczyszcza wodę skuteczniej niż tradycyjny trawnik. Kluczową innowacją jest kierowanie wód opadowych w pierwszej kolejności na miejskie tereny zielone, a dopiero ich nadmiaru do sieci. Pionierskie rozwiązania w tym zakresie wdraża Gdańsk, gdzie stosuje się obniżone krawężniki oraz wpusty deszczowe zlokalizowane na trawnikach i w nieckach zieleni, co pozwala odciążyć kanalizację podczas deszczów nawalnych.
To nowe podejście do gospodarowania wodą idealnie wpisuje się również w przestrzeń prywatnych nieruchomości. Przechwytywanie deszczówki niesie za sobą korzyści ekologiczne i wymierne oszczędności finansowe. Woda deszczowa jest wodą miękką o niewielkiej zawartości wapnia i magnezu, dlatego doskonale nadaje się do podlewania roślin ogrodowych. Może być także wykorzystywana do celów technicznych wewnątrz budynków. Dzięki odpowiednim instalacjom może zastąpić wodę pitną do spłukiwania toalet, prania, sprzątania czy mycia pojazdów. Szacunki ekspertów wskazują, że takie zagospodarowanie opadów może zmniejszyć zużycie wody sieciowej w gospodarstwie domowym nawet o 50%, obniżając rachunki i ograniczając pobór wód podziemnych.
Właściciele domów jednorodzinnych nie muszą jednak ponosić kosztów tych proekologicznych inwestycji samodzielnie, ponieważ 22 czerwca 2026 roku uruchomiony został zapowiadany projekt wsparcia indywidualnej mikroretencji wód opadowych – Mikroretencja, który oferuje korzystne warunki finansowania ze środków unijnych w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027.Osoby fizyczne będące właścicielami lub współwłaścicielami nieruchomości mieszkalnych mogą otrzymać bezzwrotną dotację pokrywającą aż do 90% kosztów kwalifikowanych, przy czym maksymalna kwota wsparcia wynosi 8 000 zł. Dofinansowanie obejmuje zakup, montaż i uruchomienie instalacji zbierających wodę z powierzchni nieprzepuszczalnych (dachy, podjazdy), zbiorników nadziemnych lub podziemnych o łącznej pojemności minimum 2 m³, systemów rozsączających w gruncie (studnie chłonne, skrzynki) oraz elementów dystrybucji, takich jak pompy, filtry i systemy zraszania itp. Co istotne, program ten wspiera inwestycje ukończone po 1 lipca 2024 roku, a wnioski należy składać do właściwego regionalnie Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Mieszkańcy województwa mazowieckiego mogą dodatkowo liczyć na komplementarne wsparcie z budżetów samorządowych, które można z powodzeniem łączyć z programami ogólnokrajowymi, o ile nie dojdzie do podwójnego sfinansowania tego samego kosztu. Sztandarowym przykładem jest warszawski program dotacji na realizację inwestycji z zakresu małej retencji, realizowany przez Urząd m.st. Warszawy, w którym osoby fizyczne mogą ubiegać się o dofinansowanie pokrywające do 80% kosztów realizacji, z limitem kwotowym wynoszącym 4 000 zł. Podobne proekologiczne mechanizmy wsparcia wdrażają inne podwarszawskie oraz mazowieckie samorządy – przykładowo gmina Prażmów oferuje swoim mieszkańcom zwrot do 80% wydatków na systemy zbierania deszczówki, z maksymalnym limitem wynoszącym 3 000 zł.
Globalne i lokalne zmiany klimatyczne wymagają od nas natychmiastowej zmiany nawyków i transformacji najbliższego otoczenia. Adaptacja miast oraz prywatnych działek poprzez rozwój systemów retencyjnych to jedyna skuteczna droga do zminimalizowania ryzyka podtopień, ochrony zasobów naturalnych i budowania niezależności od rosnących cen mediów. Dzięki szerokiej ofercie dotacji państwowych oraz samorządowych, wdrożenie nowoczesnych systemów zarządzania deszczówką stało się nie tylko obowiązkiem ekologicznym, ale też opłacalną decyzją ekonomiczną. Zmiana myślenia o wodzie opadowej zaczyna się na naszych własnych dachach i podwórkach – warto podjąć działania już dziś z pożytkiem dla natury i domowego budżetu.
-----
Artykuł jest dofinansowany ze środków UE. Projekt Doradztwa Energetycznego finansowany jest w 100% z Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. Realizowany jest we współpracy z 16 Partnerami (wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej), a jego głównym zadaniem jest promocja, doradztwo i podnoszenie świadomości oraz wiedzy mieszkańców, przedsiębiorców i władz lokalnych m.in. w zakresie działań na rzecz niskoemisyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym, efektywności energetycznej i wykorzystania OZE. Ogólnopolski Projekt Doradztwa Energetycznego jest operacją o znaczeniu strategicznym, która wnosi znaczący wkład w osiąganie celów programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 i podlega szczególnym środkom dotyczącym monitorowania i komunikacji.