Bocian biały i jego krewniak bocian czarny naturalnie mają długie czerwone nogi. A co oznacza, jeśli one są białe…
Panujące w ostatnich latach ekstremalne upały bywają dla nas bardzo uciążliwe. Stosujemy rozmaite mechanizmy, aby przeciwdziałać przegrzaniu i uniknąć przykrych tego konsekwencji, udarów cieplnych, oparzeń słonecznych i rozmaitych reakcji alergicznych. Podobnie jak my, zwierzęta stosują rozmaite spo
Aleksander Niweliński
CAŁE ŻYCIE ZE ZWIERZĘTAMI
… i jaki ma to związek z upałami?
Panujące w ostatnich latach ekstremalne upały bywają dla nas bardzo uciążliwe. Stosujemy rozmaite mechanizmy, aby przeciwdziałać przegrzaniu i uniknąć przykrych tego konsekwencji, udarów cieplnych, oparzeń słonecznych i rozmaitych reakcji alergicznych. Podobnie jak my, zwierzęta stosują rozmaite sposoby radzenia sobie z upałami. Ale ich możliwości, wydawałoby się, są znacznie mniejsze – nie mają klimatyzatorów, kremów ochronnych, wentylatorów czy napojów chłodzących z lodówki.
A jednak – dla ochrony przed upałami zwierzęta potrafią stosować niezwykłe mechanizmy, którymi mogą nas zaskoczyć. Poniżej kilka spośród rozlicznych, zaskakujących sposobów na przetrwanie ekstremalnych temperatur.
Jedną ze strategii stosowanych przez dzikie zwierzęta w celu utrzymania chłodu jest kopanie lub zakopywanie się. W miarę jak dzikie zwierzęta odkrywają kolejne warstwy ziemi i zakopują się głębiej, niższe temperatury pozwalają im regulować ciepłotę ciała. Nierzadko zdarza się, że gatunki takie jak m.in. krety, norniki i skunksy chowają się w norach na cały dzień i pozostają pod ziemią do wieczora lub nocy. Węże czasami przykrywają się wierzchnią warstwą gleby, próbując ukryć się przed słońcem.
Bociany pilnujące piskląt na gniazdach nie mogą ich opuścić podczas upałów, co najwyżej samiec z samicą zmieniają się co jakiś czas w opiece nad młodymi.
Bocian biały oraz jego krewniak bocian czarny naturalnie mają długie czerwone nogi. Jeśli zobaczymy bociana z białymi nogami, to niezwykłe ubarwienie jest wynikiem urohydrozy. Jest to nawyk niektórych ptaków polegający na wydalaniu odchodów na pokryte łuskami części nóg w celu chłodzenia, wykorzystujący parowanie płynu. To naturalny mechanizm termoregulacji, świadome oddawanie moczu na własne nogi przez niektóre ptaki (m. in. bociany, marabuty, dławigady, sępy Nowego Świata) w upalne dni. Parujący płyn chłodzi bogato unaczynione nogi ptaka, a pozostały po nim biały osad z kwasu moczowego odbija promienie słoneczne, chroniąc zwierzę przed przegrzaniem.
Termin urohydroza jest również używany do opisania analogicznego zachowania u fok, które w celu ochłodzenia się oddają mocz na tylne płetwy, wygrzewając się w płytkiej wodzie.
Żyjące na Saharze mrówki z rodzaju Cataglyphis potrafią wytrzymać ekstremalne temperatury ciała sięgające 53 stopni. Żyją tam, gdzie nie ma żadnych krzewów ani kęp trawy, które mogłyby je chronić, a gdzie ślady w ciągu kilku sekund zasypuje wiatrem niesiony piasek. Południowe słońce jest tak gorące, że nawet stali mieszkańcy, jaszczurki, owady i ptaki, muszą szukać schronienia. A mrówki biegają po powierzchni piasku, zbierając owady, które padły z powodu stresu cieplnego. Aby przetrwać, poruszają się niezwykle szybko, aby zminimalizować ekspozycję na słońce; używają długich nóg, aby unosić swoje ciała nad rozgrzaną powierzchnią piasku.
Uosobieniem znakomitej adaptacji do upałów są wielbłądy, które tolerują wysokie temperatury ciała i silne odwodnienie. Ich garby magazynują tłuszcz zamiast wody, a gęste rzęsy chronią oczy przed wiatrem i piaskiem.
Jaszczurki słyną z wygrzewania się na skałach, aby podnieść temperaturę ciała, absorbując zarówno ciepło słoneczne, jak i ciepło z powierzchni nagrzanej skały. Aby się ochłodzić, chowają się pod ziemią lub w zacienionych miejscach. Ale fenomenalnym przystosowaniem niektórych gatunków jaszczurek jest zdolność zmiany koloru łusek w taki sposób, aby odbijały (a nie pochłaniały) światło słoneczne.
Żyjące na gorącej Saharze niewielkie lisy – fenek i lis piaskowy, regulują temperaturę ciała za pomocą masywnych uszu, które działają jak naturalne radiatory ciepła. Ich gęste futro stanowi również izolację przed ekstremalnie zimnymi nocami i upalnymi dniami.
Lis piaskowy /fot. Helmut Boehm
Fenek /fot. Drew Avery
Podobnie słonie afrykańskie używają swoich dużych, bogato unaczynionych uszu jako radiatorów, aby pozbyć się nadmiaru ciepła z ciała, a w celu szybkiego schłodzenia się często biorą kąpiele błotne.
Niewielki lemurek średni na Madagaskarze jest pierwszym ssakiem tropikalnym i jedynym ssakiem naczelnym, u którego zaobserwowano hibernację w okresie suszy. Może hibernować przez siedem miesięcy i potrafi magazynować tłuszcz w ogonie, co stanowi dla niego źródło energii w okresie uśpienia.
Lemurek średni /fot. Duke Lemur Center
Podczas upałów, aby uniknąć ciepła i wysuszenia, niektóre zwierzęta, jak m. in. ropuchy i ślimaki różnych gatunków, zapadają w stan uśpienia i mogą zakopywać się pod ziemią. Podobnie niektóre ryby z Afryki, Australii i Ameryki Południowej, które zakopują się w mule wysychających jezior i tworzą kokon ze śluzu jako schronienie; odżywają, gdy deszcze ponownie napełniają ich jeziora. Zjawisko to zwane jest estywacją bądź snem letnim.
Można podziwiać umiejętność przetrwania ekstremalnych warunków w świecie zwierząt, wytworzonych przez wieki ewolucji, zgodnie z regułą przetrwania. I można także wyciągnąć wnioski, które skłonią nas do lepszego zrozumienia świata zwierząt.
Aleksander Niweliński
Mgr inż. zootechnik, zatrudniony w Zoo w Krakowie w latach 1975–1997, od 1990 r. – z-ca dyrektora ds. hodowlanych. W latach 1997–2014 dyrektor Zoo w Płocku, następnie – 2014-2015 – dyrektor Zoo w Poznaniu. Staże zawodowe w ogrodach zoologicznych w Brazylii, Holandii, Niemczech, Austrii i Stanach Zjednoczonych. Przedstawiciel Polski w Radzie Europejskiego Stowarzyszenia Ogrodów i Akwariów (EAZA Council). Przewodniczący Rady Dyrektorów Polskich Ogrodów Zoologicznych w latach 2013-2015, obecnie honorowy członek Rady. W latach 2001-2015 członek ARTAG – Zespołu Doradczego EAZA ds. Hodowli Gadów i Płazów. Biegły Ministerstwa Środowiska ds. fauny ex situ. Zajmuje się doradztwem z zakresu żywienia i hodowli zwierząt, opracowywaniem ekspertyz przyrodniczych oraz fotografią przyrodniczą. Autor 32 publikacji i tłumaczeń naukowych.
Zdjęcie na górze strony – fot. Andrew Marley
Udostępnij artykuł:
Źródło: GazetaPłocka.com.pl