„90/90. Dookoła muzeum” – Muzeum Warszawy odsłania swoje kulisy
Z okazji 90. urodzin Muzeum Warszawy instytucja przygotowała wyjątkowy projekt, który pozwoli publiczności zajrzeć tam, gdzie na co dzień wstęp mają wyłącznie pracownicy. „90/90. Dookoła muzeum” to jubileuszowa opowieść o tym, jak funkcjonuje jedno z najważniejszych muzeów stolicy – nie tylko poprzez jego zbiory, lecz także poprzez ludzi, procesy, przestrzenie i przedmioty, które składają się na codzienność instytucji.
Wystawa i towarzyszący jej program edukacyjny będą dostępne od 19 czerwca 2026 roku do 1 lutego 2027 roku. W tym czasie odwiedzający będą mogli odkrywać kulisy pracy muzeum, poznawać jego zespół oraz śledzić historię instytucji opowiedzianą z zupełnie nowej perspektywy – od zaplecza.
90 przedmiotów na 90 lat – muzeum opowiedziane przez obiekty
Centralnym elementem projektu jest prezentacja 90 obiektów związanych z funkcjonowaniem muzeum. Nie będą to jednak wyłącznie dzieła sztuki czy cenne artefakty, ale również przedmioty codziennego użytku, narzędzia pracy, elementy infrastruktury, a nawet zapachy, które współtworzą tożsamość instytucji.
Wśród wybranych „bohaterów” znajdą się m.in. konewka używana do utrzymywania właściwej wilgotności w salach wystawowych, ręczny „klikacz” do liczenia zwiedzających czy specjalna tkanina antykorozyjna chroniąca warszawskie srebra przed ciemnieniem. Te, na pierwszy rzut oka, niepozorne przedmioty pokazują, jak złożonym organizmem jest muzeum i jak wiele elementów musi współdziałać, by wystawy mogły funkcjonować bez zakłóceń.
Jak podkreślają kuratorki projektu, wybór obiektów był wspólną decyzją całego zespołu muzeum. Każdy z nich ma znaczenie – czasem praktyczne, czasem symboliczne, a czasem emocjonalne. W ten sposób powstała opowieść wielogłosowa, w której codzienność instytucji staje się równie ważna jak jej zbiory.
Ludzie muzeum – historia zapisana w biurkach, decyzjach i pamięci
Projekt „90/90” to także opowieść o ludziach, którzy przez dziesięciolecia tworzyli Muzeum Warszawy. Wśród nich znajdują się zarówno osoby dobrze znane historii instytucji, jak i te, które przez lata pozostawały w jej cieniu.
Jedną z takich postaci była pierwsza muzealna woźna, Helena Wrona, której praca stanowiła ważny element codziennego funkcjonowania instytucji w powojennych realiach. Z kolei profesor Janusz Durko, wieloletni dyrektor muzeum, kierował nim przez ponad pół wieku, kształtując jego strukturę, profil i kierunki rozwoju. Szczególne miejsce w jubileuszowej narracji zajmuje zatem także „biurko Profesora” – mebel, przy którym przez dziesięciolecia zasiadali kolejni dyrektorzy. Jak opowiada Katarzyna Wagner, obecna dyrektorka muzeum, to właśnie przy tym biurku podejmowano decyzje o reorganizacjach, zmianach nazwy instytucji oraz kluczowych kierunkach jej rozwoju. Biurko stało się więc nie tylko przedmiotem, ale symbolem ciągłości i pamięci instytucji.
Muzealne psy i zmysły miasta
Jednym z najbardziej nietypowych elementów projektu są muzealne psy – pełnoprawni, choć nieformalni członkowie zespołu. Chałka czuwa nad umowami w Dziale Organizacji Wystaw, Myszek nad przebiegiem montaży ekspozycji, Luna i Bongo testują komfort przestrzeni ekspozycyjnych, a Rosa z Laboratorium Miasta wspiera prace nad programem towarzyszącym.
Ich obecność w projekcie podkreśla nieformalny, ludzki wymiar instytucji, w której codzienna praca nie sprowadza się wyłącznie do procedur i eksponowania obiektów, ale obejmuje także relacje, emocje i przywiązanie do miejsca.
Nie mniej ważnym „bohaterem” wystawy jest zapach muzeum – mieszanka drewna, wosku, kurzu i pasty do podłóg. Ten trudny do uchwycenia, ale natychmiast rozpoznawalny aromat, przywołuje wspomnienia szkolnych wycieczek i dawnych wnętrz muzealnych, stając się nośnikiem pamięci zbiorowej.
Korytarze, magazyny i ukryta architektura
„90/90. Dookoła muzeum” to także okazja, by zajrzeć w miejsca zwykle niedostępne dla zwiedzających. Publiczność będzie mogła zobaczyć, jak funkcjonują muzealne magazyny, pracownie konserwatorskie oraz ukryte przejścia między kamienicami na Rynku Starego Miasta.
Szczególną uwagę poświęcono detalom architektonicznym, takim jak kute strzałki zaprojektowane w czasie powojennej odbudowy przez Stanisława Żaryna. Te elementy, choć często niezauważalne, stanowią ważną część tożsamości przestrzeni muzeum i miasta.
Zwiedzający poznają także labirynt korytarzy, które łączą poszczególne kamienice, tworząc skomplikowaną, wielowarstwową strukturę instytucji. To właśnie w tych przestrzeniach najpełniej widać, że muzeum jest żywym organizmem, stale zmieniającym się i rozwijającym.
90 lat historii – od idei do współczesnej instytucji
Historia Muzeum Warszawy sięga początków XX wieku i działalności Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości. W 1936 roku powołano Muzeum Dawnej Warszawy, które zostało zniszczone w czasie II wojny światowej, a następnie odbudowane w powojennej rzeczywistości.
Od początku misją instytucji było zrzeszanie varsavianów i budowanie wiedzy o Warszawie – jej historii, kulturze i codzienności. Dziś muzeum zajmuje jedenaście kamienic przy Rynku Starego Miasta i prowadzi działalność w ośmiu oddziałach: Muzeum Warszawskiej Pragi, Muzeum Woli, Muzeum Farmacji, Muzeum Drukarstwa, Korczakianum, Izba Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy, Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry czy Centrum Interpretacji Zabytku.
Projekt „90/90” obejmie wszystkie te miejsca, tworząc rozbudowaną ścieżkę zwiedzania, którą odwiedzający będą mogli dokumentować na specjalnych kartach.
Wystawa w trzech etapach
Jubileuszowa opowieść została zaplanowana jako proces stopniowego odkrywania. Pierwsze 30 obiektów zostało udostępnionych 19 czerwca 2026 roku, kolejne 30 zostanie pokazanych 28 sierpnia, a pełna ekspozycja ujawni się 6 listopada 2026 roku.
Taki sposób prezentacji ma zachęcić publiczność do wielokrotnych wizyt i stopniowego odkrywania kolejnych warstw muzealnej narracji. Każda odsłona wprowadzi nowe elementy, zmieniając perspektywę patrzenia na instytucję.
Edukacja i wspólne świętowanie
Integralną częścią projektu jest rozbudowany program edukacyjny, obejmujący oprowadzania, spotkania tematyczne, działania dla rodzin, grup szkolnych oraz osób ze szczególnymi potrzebami. Organizatorzy zapowiadają także specjalne ścieżki zwiedzania poświęcone codzienności pracy muzeum.
Ważnym elementem będzie również zachęta do samodzielnego odkrywania przestrzeni i aktywnego uczestnictwa w jubileuszu. Kuratorki podkreślają, że muzeum istnieje dzięki publiczności – to jej obecność nadaje sens wszystkim działaniom instytucji.
Muzeum jako opowieść wspólna
„90/90. Dookoła muzeum” to nie tylko wystawa jubileuszowa, ale także refleksja nad rolą muzeum w mieście. To pytanie o to, czym jest instytucja kultury dziś – czy wyłącznie miejscem prezentacji zbiorów, czy także przestrzenią relacji, pamięci i codziennej pracy wielu osób.
Projekt pokazuje, że muzeum to nie tylko eksponaty, lecz także ludzie, decyzje, przedmioty i niewidoczne na co dzień procesy. Dopiero razem tworzą one pełny obraz instytucji, która od 90 lat współtworzy historię Warszawy.
Źródło: Legionowo Nasze Miasto