Królewski symbol miłości. Wyjątkowe dzieło sztuki z Krakowa na wystawie w Wilnie
Muzeum Narodowe w Krakowie znów prezentuje swoje unikatowe zbiory za granicą. W Pałacu Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie zobaczyć można wystawę zat. „Symbol miłości Zygmunta Augusta. Dyptyk portretowy Elżbiety i Barbary”. To pokaz osobistej pamiątki po królu, z portretami jego dwóch pierwszych żon. Dzieło należące do Króla Polski i Wielkiego Księcia Litewskiego Zygmunta Augusta, przedstawia Elżbietę Habsburżankę i Barbarę Radziwiłłównę z kolekcji Książąt Czartoryskich. Obraz powstał na dworze królewskim w Wilnie lub Krakowie - i jest szczególnym zapisem historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów. - Dla Litwinów wizerunek Barbary był szczególnie ważny - podkreśla prof. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie, współautor wystawy.
Historia miłości Zygmunta Augusta (1520–1572) i Barbary Radziwiłłówny (1522/1523–1551) należy do najbardziej poruszających opowieści w dziejach Polski i Litwy. Jej legenda od stuleci inspiruje pisarzy, kompozytorów, malarzy i twórców filmowych. Zygmunt August planował wzniesienie na Zamku Dolnym w Wilnie mauzoleum poświęconego sobie oraz swoim dwóm pierwszym małżonkom – kościoła św. Anny i Barbary – jednak przedsięwzięcia tego nigdy nie ukończono. Barbara Radziwiłłówna, podobnie jak pierwsza żona monarchy, Elżbieta Habsburżanka (1526–1545), spoczęła w katedrze wileńskiej.
Dyptyk powstał najprawdopodobniej w Wilnie lub Krakowie z prywatnej inicjatywy Zygmunta Augusta, zapewne już po śmierci Barbary Radziwiłłówny w 1551 roku. Przypuszcza się, że początkowo znajdował się w skarbcu zamku królewskiego na Wawelu. Przed 1815 rokiem trafił do kolekcji księżnej Izabeli Czartoryskiej w Puławach, gdzie został włączony do zawartości słynnej Szkatuły Królewskiej – zbioru najcenniejszych pamiątek po monarchach Polski i Litwy oraz ich małżonkach, eksponowanego w Świątyni Sybilli. W inwentarzu kolekcji sporządzonym przed 1827 rokiem odnotowano – choć brak potwierdzenia tej informacji w innych źródłach – że Zygmunt August miał stale nosić dyptyk przy sobie. Ta romantyczna legenda znalazła odzwierciedlenie w obrazie Jana Matejki „Śmierć Zygmunta Augusta w Knyszynie”, na którym artysta przedstawił umierającego króla z otwartym dyptykiem spoczywającym przy wezgłowiu. Do wybuchu II wojny światowej zabytek pozostawał częścią zbiorów tzw. Szkatuły Królewskiej.
(na podstawie materiałów prasowych)
Źródło: Radio Kraków