Fałszywe narracje zmieniają nasze postawy. Ekspertka ostrzega przed cyfrową fabryką strachu

Lifestyle

Dzisiaj, 22:00

Platformy społecznościowe wzmacniają głosy radykalne i negatywne, a algorytmy dodatkowo premiują treści budzące emocje, strach i poczucie zagrożenia. W efekcie zniekształcany jest obraz rzeczywistych postaw społecznych — oceniła w rozmowie z PAP medioznawczyni dr hab. Katarzyna Bąkowicz z Uniwersytetu SWPS .

W ostatnich tygodniach w przestrzeni cyfrowej pojawiały się liczne fałszywe informacje dotyczące m.in. migracji, polityki klimatycznej, sytuacji międzynarodowej oraz rzekomych działań instytucji i państw. Wiele z nich uderzało w dobrze znane społeczne lęki: przed „obcymi”, przed zmianą, przed utratą bezpieczeństwa. Szczególnie często pojawiały się narracje antyukraińskie i antyunijne.

Internet nie jest już lustrem społeczeństwa

Jak podkreśla ekspertka, przez lata wielu użytkowników wierzyło, że to, co widać w internecie, jest prostym odbiciem poglądów większości społeczeństwa. Dziś wiadomo, że tak nie jest.

W mediach społecznościowych najłatwiej przebijają się ci, którzy mówią najgłośniej, najostrzej i najczęściej. To nie zawsze oznacza, że reprezentują większość. Często oznacza jedynie, że lepiej korzystają z mechanizmów platform, które nagradzają emocje, konflikt i wyrazistość.

Nie jest więc tak, że większość ludzi ma poglądy antyimigranckie czy antyukraińskie. Problem polega na tym, że osoby o poglądach skrajnych częściej zabierają głos, komentują, udostępniają i atakują. W efekcie zwykły użytkownik może odnieść wrażenie, że właśnie takie stanowisko dominuje.

To mechanizm znany z debaty publicznej od dawna, ale w epoce algorytmów zyskał zupełnie nową siłę. Jak w filmie, w którym kamera nie pokazuje całego placu, lecz tylko najbardziej rozkrzyczany narożnik tłumu.

Strach rozchodzi się szybciej niż rozsądek

Katarzyna Bąkowicz zwraca uwagę, że teorie spiskowe i fałszywe narracje łatwo się rozpowszechniają, ponieważ są proste, emocjonalne i dają szybkie odpowiedzi. Ich przeciwwaga — analiza, wyjaśnienie, spokojne sprawdzanie faktów — jest z natury trudniejsza. Wymaga czasu, cierpliwości i gotowości do przyjęcia, że rzeczywistość bywa bardziej skomplikowana niż krzykliwy wpis w mediach społecznościowych.

Zarządzanie strachem pobudza emocje. A emocje są paliwem algorytmów.

To dlatego treści negatywne, wykluczające i radykalne zyskują tak dużą widoczność. Nie dlatego, że zawsze są prawdziwe. Często właśnie dlatego, że są ostre, łatwe do udostępnienia i budzą natychmiastową reakcję.

Dawniej funkcjonowała medialna zasada, że „dobra wiadomość to zła wiadomość” — bo dramat, konflikt i katastrofa przyciągały uwagę. Dziś ten mechanizm został przeniesiony do świata platform społecznościowych, ale z dużo większą precyzją. Algorytm nie tylko pokazuje nam złe wiadomości. On uczy się, które złe wiadomości zatrzymają nas najdłużej.

Bańki informacyjne i nowa definicja prawdy

W świecie nadmiaru informacji coraz częściej za prawdę uznaje się nie to, co zostało sprawdzone, lecz to, co zyskało akceptację w danej grupie. Jeśli dana społeczność wystarczająco często powtarza określoną tezę, zaczyna ona działać jak fakt — nawet jeśli nim nie jest.

To szczególnie niebezpieczne w przypadku osób neutralnych, niezdecydowanych lub słabo zorientowanych w danym temacie. Ktoś, kto zaczyna szukać informacji w sieci, może trafić głównie na treści radykalne. A jeśli nie napotka spokojnej, rzeczowej przeciwwagi, z czasem sam może przesuwać się w stronę bardziej skrajnych opinii.

Ekspertka przywołuje tu mocne zdanie: „Zło szerzy się tam, gdzie dobrzy ludzie nic nie robią” . W kontekście internetu brzmi ono wyjątkowo aktualnie. Milczenie rozsądnych ludzi oddaje pole tym, którzy nie mają wątpliwości, nie sprawdzają źródeł i nie biorą odpowiedzialności za skutki własnych słów.

Antyukraińskie i antyunijne przekazy. Rosja nie musi być kochana

Zdaniem Katarzyny Bąkowicz część narracji antyukraińskich i antyunijnych jest inspirowana przez Rosję lub środowiska jej sprzyjające. Nie zawsze są to przekazy wprost prorosyjskie. W Polsce taka propaganda często nie byłaby skuteczna. Dlatego przybiera bardziej zakamuflowane formy.

Treści mogą nawet zawierać elementy krytyczne wobec Rosji, ale jednocześnie uderzać w Ukrainę, Unię Europejską, zaufanie do instytucji i solidarność państw Zachodu. Cel jest prosty: nie chodzi o to, by Rosję pokochano. Chodzi o to, by osłabić wspólnotę, skłócić społeczeństwa i rozbić jedność Zachodu.

To stara gra w nowym kostiumie. Dawniej ulotki, plotki i szeptana propaganda. Dziś — fałszywe konta, emocjonalne wpisy, spreparowane nagrania, wyrwane z kontekstu zdjęcia i komentarze, które mają wyglądać jak spontaniczny głos „zwykłych ludzi”.

Nie każdy komentarz jest głosem większości

Najważniejszy wniosek z wypowiedzi ekspertki jest prosty, ale bardzo potrzebny: internetowy hałas nie zawsze oznacza społeczną większość. Czasem oznacza tylko dobrze ustawiony megafon.

Dlatego w czasach cyfrowych emocji trzeba zachować podwójną ostrożność. Sprawdzać źródła. Czytać więcej niż nagłówki. Nie udostępniać treści tylko dlatego, że pasują do naszych lęków albo uprzedzeń. I przede wszystkim — nie oddawać całej przestrzeni publicznej tym, którzy z lęku robią polityczne paliwo.

Bo fałszywe narracje nie kończą się na ekranie telefonu. One wychodzą z sieci razem z nami. Do rozmów przy rodzinnym stole, do lokalnych sporów, do decyzji wyborczych, do codziennych ocen innych ludzi.

A wtedy fake news przestaje być tylko kłamstwem w internecie. Staje się cegłą w murze, który budujemy między sobą.

To również może cię zainteresować

Teorie spiskowe nie są wynalazkiem internetu, TikToka ani politycznych awantur ostatnich lat. Towarzyszą człowiekowi od wieków, bo wyrastają z bardzo ludzkiego odruchu: nie chcemy zostać oszukani. Problem zaczyna się wtedy, gdy ostrożność zamienia się w zamknięty system przekonań, odporny na fakty jak mur na głos rozsądku.

Zbyt wczesne i częste korzystanie z mediów społecznościowych może zwiększać u nastolatków ryzyko eksperymentowania z alkoholem, tytoniem i konopiami – wynika z badań opublikowanych w „American Journal of Psychiatry”. To kolejny sygnał alarmowy dla rodziców, szkół i samorządów. Bo problem nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy dziecko wraca do domu pod wpływem alkoholu. Czasem zaczyna się znacznie wcześniej: od przewijanego bez końca ekranu, od influencerów, od żartu, od „wszyscy to robią”.

Język nie jest tylko narzędziem opisywania świata, on ten świat współtworzy - powiedział prof. Uniwersytetu Warszawskiego Jacek Wasilewski. W rozmowie z PAP medioznawca ocenił jak na brutalizację języka wpływają portale społecznościowe i co o współczesnej Polsce mówi język, którym się posługujemy.

Leon XIV ostrzega, że sztuczna inteligencja nie może stać się narzędziem dominacji big techów ani nową religią cyfrowej epoki. W pierwszej encyklice „Magnifica humanitas” papież wzywa do ochrony prawdy, wolności i człowieka także przed algorytmami.

Poniedziałek, 15 czerwca 2026 roku. Sto sześćdziesiąty szósty dzień roku. Słońce wzeszło o godz. 4.14, zajdzie o godz. 20.58. Imieniny obchodzą dziś Bernard, Jolanta, Nikifor, Wisława, Wit i Witold. A kalendarz? Jak zwykle nie jest tylko kartką z datą. To raczej stara taśma filmowa, na której obok siebie przesuwają się królowie, agenci, piłkarze, muzycy, politycy i ci wszyscy, którzy w różnych epokach próbowali zmienić bieg świata.

Napisz komentarz

---

Źródło: NaszTomaszów.pl