01 Jeleń, dwa krzyże i podpis króla. Jak Jagiełło zrobił z Rubieszowa miasto1 min temu
W 1400 roku na lwowskim zamku Władysław Jagiełło podniósł królewską wieś Rubieszów do rangi miasta. Wójt z Chełma zapłacił za urząd sto grzywien praskich groszy, mieszczanie dostali dziesięć lat bez podatków, a Jagiellonowie — ulubioną stanicę myśliwską. To stamtąd wziął się herb z głową jelenia, kt
🦌 Nasze Miasto Hrubieszów ✍️ Redakcja Hrubek.PL · 6 godz. temu
W 1400 roku na lwowskim zamku Władysław Jagiełło podniósł królewską wieś Rubieszów do rangi miasta. Wójt z Chełma zapłacił za urząd sto grzywien praskich groszy, mieszczanie dostali dziesięć lat bez podatków, a Jagiellonowie — ulubioną stanicę myśliwską. To stamtąd wziął się herb z głową jelenia, którego historię nosi dziś każdy miejski dokument.
Zanim Hrubieszów stał się miastem, był grodem na wyspie. Pierwsza wzmianka z 1254 roku opisuje warownię wśród rozlewisk Huczwy, jeden z punktów na pograniczu państwa Piastów i Rusi, przy szlaku handlowym łączącym Ruś z Mazowszem. W 1366 roku Kazimierz Wielki przyłączył te ziemie do Polski, a w 1388 roku Władysław Jagiełło nadał Rubieszów — bo tak wtedy brzmiała nazwa — księciu Ziemowitowi IV. Wieś była królewska, otoczona puszczą pełną zwierzyny, i właśnie te lasy zdecydowały o jej karierze: Jagiellonowie upodobali sobie tutejszą stanicę myśliwską i wracali do niej chętnie.
Przełom nastąpił w 1400 roku. Przebywający na zamku we Lwowie król Władysław Jagiełło wydał przywilej lokacyjny, podnosząc królewską wieś do godności miasta na prawie magdeburskim — według części opracowań stało się to w dzień świętego Michała, 29 września. Dokument był w istocie kontraktem: wójtem nowego miasta został mieszczanin chełmski Bartłomiej, który za urząd z prawem dziedziczenia zapłacił sto grzywien praskich groszy, otrzymując dwa łany pola i zgodę na budowę młyna. Mieszczan zwolniono na dziesięć lat ze wszelkich podatków i świadczeń, nadano im pola pod uprawę i pastwiska, a miasto dostało prawo ustanowienia parafii. W ciągu następnej dekady nad Huczwą stanął drewniany zamek królewski.
Złote stulecia nad Huczwą
Lokacja okazała się strzałem w dziesiątkę. Już w 1429 roku Hrubieszów był stolicą powiatu sądowego i centrum starostwa niegrodowego — jednego z bogatszych w Koronie. W 1433 roku pod miastem rozegrała się bitwa, w której wojska polskie rozbiły oddziały litewskie zwolenników księcia Świdrygiełły. Kazimierz Jagiellończyk, równie częsty gość hrubieszowskiego zamku jak jego ojciec, dołożył przywilej bezcenny dla kupieckiej kasy: nakazał, by kupcy jadący z Rusi na Mazowsze, Śląsk i do Wielkopolski obowiązkowo wybierali drogę przez Hrubieszów. Pod koniec XV wieku miasto przez kilkanaście lat pełniło nawet rolę siedziby katolickiej diecezji chełmskiej. Regionalni badacze mówią o trzech okresach rozkwitu: za Jagiełły, za Kazimierza Jagiellończyka i w czasach zygmuntowskich, gdy rozbudowano zamek i wzniesiono obwarowania z bramami Bełską i Chełmską.
Skąd jeleń w herbie — i skąd dwa krzyże
Pamiątką po myśliwskich początkach jest herb: na tarczy głowa jelenia, a między rogami krzyże. Heraldycy wskazują, że pierwotnie krzyż był jeden — drugi dodano później. Mieszkańcy od pokoleń wiążą je z ofiarami, jakie miasto poniosło podczas najazdów tatarskich, które między 1498 a 1626 rokiem wielokrotnie obracały Hrubieszów w zgliszcza; ostatni zagon rozgromił pod miastem w 1672 roku Jan Sobieski, późniejszy król. Jest i piękniejsza opowieść — legenda o Hrubieszu, synu wodza Lędzian, który podczas polowania wycelował strzałę w jelenia, lecz zamiast zwierzyny znalazł nad rzeką ukochaną — Huczwę. On dał imię miastu, ona rzece, a jeleń trafił do herbu jako świadek tamtego spotkania.
Legenda legendą, dokument dokumentem — faktem jest, że od ponad sześciuset lat głowa jelenia z krzyżami patrzy z pieczęci, sztandarów i urzędowych papierów na kolejne pokolenia hrubieszowian. Mało które miasto w Polsce może powiedzieć, że jego metryka nosi podpis zwycięzcy spod Grunwaldu — a Hrubieszów może. I choć po królewskim zamku nad Huczwą nie został kamień na kamieniu, herb wciąż opowiada tę samą historię: o puszczy, polowaniach i królu, który we Lwowie jednym dokumentem zmienił wieś w miasto.
Źródła: Teatr NN — Leksykon Lublin (Hrubieszów — historia miasta), miasto.hrubieszow.pl (Historia miasta; Przywileje miejskie; Poznaj historię naszego miasta), Wirtualny Sztetl, hrubieszow.info (opracowanie na 600-lecie lokacji). Data dzienna lokacji i szczegóły przywilejów podawane są w źródłach z drobnymi różnicami.
Źródło: Hrubek.PL (hrubek.pl)