Gustav Klimt: Wiedeński Malarz, Artysta Złotej Damy i Portretu
Gustav Klimt (1862–1918) był austriackim malarzem symbolicznym i czołowym przedstawicielem secesji wiedeńskiej, którego twórczość zdefiniowała europejski styl Art Nouveau. Na dzień dzisiejszy artysta miałby 162 lata. Był ojcem co najmniej czternastu dzieci. Znany z prowokacyjnych i zmysłowych prac, takich jak ikoniczny „Pocałunek”, zdobył międzynarodowe uznanie, stając się jedną z najważniejszych postaci w historii sztuki.
Spis treści
Najważniejsze fakty:
Wiek: 162 lata (stan na dzień dzisiejszy)
Żona/Mąż: Brak (partnerka życiowa: Emilie Flöge)
Dzieci: Co najmniej 14
Zawód: Malarz symbolista, przedstawiciel secesji
Główne osiągnięcie: Zdefiniowanie europejskiego stylu Art Nouveau, stworzenie ikonicznych dzieł takich jak „Pocałunek”
Gustav Klimt: Życie i Twórczość Ikony Secesji Wiedeńskiej
Podstawowe Informacje Biograficzne
Kim był Gustav Klimt?
Gustav Klimt był austriackim malarzem symbolicznym, który stał się jedną z kluczowych postaci secesji wiedeńskiej. Jego prace miały fundamentalne znaczenie dla kształtowania się europejskiego stylu Art Nouveau. Artysta słynął z eksplorowania tematów takich jak ciało kobiece, erotyzm oraz symbolika życia i śmierci, co czyniło go postacią zarówno podziwianą, jak i budzącą kontrowersje w swoim czasie.
Data i Miejsce Urodzenia
Gustav Klimt urodził się 14 lipca 1862 roku w Baumgarten, miejscowości położonej niedaleko Wiednia, która wówczas należała do Cesarstwa Austriackiego. To właśnie wiedeńskie środowisko artystyczne i kulturalne miało ogromny wpływ na rozwój jego talentu i późniejszą karierę.
Dziedzictwo Artystyczne
Jako malarz symbolista i główny przedstawiciel secesji wiedeńskiej, Gustav Klimt wniósł nieoceniony wkład w historię sztuki. Jego unikalny styl, charakteryzujący się bogactwem ornamentyki, złotem i symboliką, wyznaczył nowe kierunki w malarstwie i sztuce dekoracyjnej, wpływając na kolejne pokolenia artystów i otwierając drogę dla austriackiego ekspresjonizmu.
Najważniejsze Dzieła
Do najbardziej znanych i cenionych dzieł Gustava Klimta należą takie obrazy jak „Pocałunek” (The Kiss) oraz „Portret Adeli Bloch-Bauer I”, często nazywany „Złotą Adelą”. Inne znaczące prace, które ugruntowały jego pozycję w świecie sztuki, to między innymi „Judyta I” oraz „Danaë”. Te płótna cechuje charakterystyczne wykorzystanie złota i bogactwo symboli.
Inspiracje i Wpływy
Gustav Klimt, będąc związany z wiedeńską secesją, czerpał inspiracje z różnych źródeł. Szczególnie silny wpływ wywarła na niego sztuka japońska, której metody kompozycyjne i dekoracyjne artysta chętnie włączał do swoich prac. Poza tym, podróże do Wenecji i Rawenny zainspirowały go do wykorzystania mozaik w swojej „złotej fazie”.
Rodzina i Życie Prywatne Gustava Klimta
Pochodzenie i Dzieciństwo
Gustav Klimt był drugim z siedmiorga dzieci. Jego ojciec, Ernst Klimt Starszy, był grawerem w złocie, podczas gdy matka, Anna Klimt, marzyła o karierze muzycznej. Dzieciństwo artysty upłynęło w cieniu biedy. Rodzina Klimtów doświadczała trudności finansowych z powodu niestabilnego zatrudnienia ojca, co wymusiło na nich aż pięć przeprowadzek w latach 1862–1884.
Wpływ Tragedii Rodzinnych
Okres dzieciństwa i młodości Gustava Klimta naznaczony był tragediami rodzinnymi. W 1874 roku rodzina pogrążona została w żałobie po śmierci pięcioletniej córki Anny. Najstarsza siostra, Klara, zmagała się z chorobą psychiczną, a matka cierpiała na powracające stany depresyjne. Te trudne doświadczenia z pewnością mogły wpłynąć na wrażliwość i sposób postrzegania świata przez młodego artystę.
Relacja z Braćmi
Gustav Klimt miał dwóch braci, Ernsta i Georga, którzy również przejawiali talenty artystyczne. W początkowym okresie swojej kariery, rodzeństwo często służyło młodemu artyście jako modele, co świadczy o bliskich więzach rodzinnych i wzajemnym wsparciu w środowisku artystycznym.
Związek z Emilie Flöge
Na początku lat 90. XIX wieku Gustav Klimt nawiązał bliską relację z Emilie Louise Flöge, projektantką mody. Stała się ona jego dożywotnią towarzyszką i muzą. Choć ich związek był niezwykle intymny i znaczący, historycy sztuki przypuszczają, że mógł on pozostać platoniczny. Emilie Flöge wywarła również wpływ na reformę ubioru kobiecego, promując luźne, artystyczne suknie.
Potomstwo i Relacje Osobiste
Gustav Klimt prowadził burzliwe życie osobiste, utrzymując liczne relacje z kobietami, przede wszystkim ze swoimi modelkami. Był ojcem co najmniej czternastu dzieci, co świadczy o jego aktywnym życiu seksualnym i złożonych relacjach pozamałżeńskich, które często stanowiły inspirację dla jego twórczości.
Kariera Zawodowa i Rozwój Artystyczny
Edukacja i Początki Kariery
W wieku 14 lat Gustav Klimt rozpoczął swoją edukację artystyczną w wiedeńskiej Kunstgewerbeschule, czyli Szkole Sztuk Stosowanych i Rzemiosła. Tam studiował malarstwo architektoniczne, zdobywając solidne podstawy, które później wykorzystał w swojej unikalnej twórczości. Jego wczesne prace były jeszcze utrzymane w duchu akademickiego realizmu.
Założenie Spółki Artystów
W 1880 roku Gustav Klimt wraz ze swoim bratem Ernstem i przyjacielem Franzem von Matschem założył zespół artystyczny znany jako Künstlercompagnie (Spółka Artystów). Grupa ta realizowała liczne zlecenia, w tym prestiżowe projekty malarskie, takie jak murale w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu, co pozwoliło młodym artystom zdobyć doświadczenie i uznanie.
Przełom w Burgtheater
W 1888 roku Gustav Klimt otrzymał od cesarza Franciszka Józefa I Złoty Krzyż Zasługi za swoje osiągnięcia w malowaniu murali w wiedeńskim Burgtheater. To wydarzenie potwierdziło jego rosnącą pozycję w wiedeńskim świecie sztuki.
Współzałożyciel Secesji Wiedeńskiej
W 1897 roku Gustav Klimt stał się jednym ze współzałożycieli i pierwszym prezesem Stowarzyszenia Artystów Austriackich – Secesji Wiedeńskiej. Odegrał kluczową rolę w tworzeniu tej grupy, która miała na celu przełamanie konserwatywnych trendów w sztuce i promowanie nowych, nowoczesnych form wyrazu. Był również redaktorem pisma „Ver Sacrum”, które prezentowało innowacyjne projekty graficzne i artystyczne.
Najważniejsze Okresy i Dzieła w Karierze Klimta
Kariera Gustava Klimta charakteryzowała się kilkoma kluczowymi etapami. Po latach akademickiego malarstwa, artysta wkroczył w okres „Złotej Fazy”, która przyniosła mu największy sukces komercyjny i krytyczny. Okres ten, trwający od około 1900 do 1910 roku, charakteryzował się intensywnym wykorzystaniem płatków złota i inspirowany był sztuką bizantyjską, którą Klimt podziwiał podczas podróży do Wenecji i Rawenny. W tym czasie powstały takie arcydzieła jak „Pocałunek” i „Portret Adeli Bloch-Bauer I”. Później styl Klimta ewoluował w kierunku bardziej ekspresyjnych i kolorowych dzieł, co świadczy o jego ciągłym poszukiwaniu artystycznym.
Metoda Pracy i Styl
Gustav Klimt był artystą niezwykle skrupulatnym i pracochłonnym. Jego proces twórczy był powolny, a sesje pozowania modelów często trwały bardzo długo. Preferował spokój i skupienie, unikając życia kawiarnianego i towarzyskich spotkań z innymi artystami, koncentrując się niemal wyłącznie na swojej sztuce i rodzinie.
Kontrowersje i Skandale w Twórczości Klimta
Skandal z Obrazami Uniwersyteckimi
W 1894 roku Gustav Klimt otrzymał zlecenie na stworzenie serii obrazów do budynku Uniwersytetu Wiedeńskiego, znanych jako „Obrazy Wydziałowe”. Po ich ukończeniu wybuchł ogromny skandal. Dzieła uznano za zbyt radykalne, pornograficzne i nieodpowiednie do prezentacji w instytucji naukowej, co spotkało się z powszechnym oburzeniem.
Decyzja o Rezygnacji ze Zleceń Publicznych
W wyniku fali krytyki i kontrowersji wywołanych przez „Obrazy Wydziałowe”, Gustav Klimt podjął trudną decyzję o nieprzyjmowaniu więcej żadnych publicznych zleceń. Skupił się na pracach prywatnych i realizowaniu własnych artystycznych wizji, woląc unikać potencjalnych konfliktów z konserwatywną częścią społeczeństwa.
Prowokacyjne Dzieła i Ich Odbiór
Klimt wielokrotnie prowokował opinię publiczną swoimi dziełami. Przykładem może być jego zamiar zatytułowania obrazu przedstawiającego nagą kobietę „Moim krytykom” w 1902 roku. Ta postawa świadczy o jego odwadze w wyrażaniu siebie i kwestionowaniu społecznych norm.
Erotyczne Rysunki i Ich Skutki
Publikacja teczki „Dwadzieścia pięć rysunków” w późniejszym okresie twórczości Klimta również wywołała kontrowersje. Zbiór ten zawierał przedstawienia nagich kobiet w scenach masturbacji lub objęciach safickich, co wzbudziło oburzenie konserwatywnych środowisk i potwierdziło jego reputację artysty odważnie eksplorującego tematykę erotyki.
Nagrody i Osiągnięcia Gustava Klimta
Gustav Klimt zdobył wiele prestiżowych nagród i wyróżnień, które podkreślały jego znaczenie w świecie sztuki:
Kaiserpreis (1890): Pierwszy laureat tej nagrody za obraz „Widownia w Starym Burgtheater”.
Pierwsza nagroda na wystawie światowej w Rzymie (1911): Za obraz „Śmierć i życie”.
Honorowe członkostwa : Mianowany honorowym członkiem uniwersytetów w Monachium oraz Wiedniu.
Kluczowe Osiągnięcia Zawodowe
Jego kariera artystyczna obfitowała w znaczące osiągnięcia. W 1888 roku, po ukończeniu prac nad muralami w wiedeńskim Burgtheater, otrzymał od cesarza Franciszka Józefa I Złoty Krzyż Zasługi. W 1897 roku, jako współzałożyciel i pierwszy prezes Secesji Wiedeńskiej, odegrał kluczową rolę w kształtowaniu nowoczesnej sceny artystycznej w Austrii. Jego twórczość, zwłaszcza w okresie Złotej Fazy, przyniosła mu nie tylko sukces komercyjny, ale także utrwaliła jego pozycję jako jednego z najważniejszych artystów swoich czasów.
Ostatnie Lata Życia i Śmierć
Tragiczny Początek 1918 Roku
Początek roku 1918 okazał się tragiczny dla Gustava Klimta. 11 stycznia doznał udaru mózgu, który spowodował paraliż prawej strony jego ciała. Ten poważny incydent zdrowotny stanowił zapowiedź nadchodzącego końca.
Przyczyna Zgonu
Gustav Klimt zmarł 6 lutego 1918 roku w Wiedniu, w wieku 55 lat, z powodu zapalenia płuc, będącego powikłaniem po zarażeniu się wirusem grypy hiszpanki. Jego nagła śmierć była wielką stratą dla świata sztuki.
Miejsce Spoczynku
Gustav Klimt został pochowany na cmentarzu Hietzing w Wiedniu. Po śmierci pozostawił po sobie liczne niedokończone dzieła, świadczące o jego nieustającej pasji twórczej aż do ostatnich chwil życia.
Ciekawostki i Mniej Znane Fakty o Klimcie
Osobliwy Styl Ubierania
Gustav Klimt podczas pracy miał bardzo specyficzny ubiór. Zazwyczaj nosił sandały i długą, luźną szatę, przypominającą kitel. Ciekawe jest, że pod tą szatą artysta nie zakładał żadnej bielizny, co dodawało mu ekscentrycznego charakteru.
„Demon Leśny” nad Jeziorem Attersee
Podczas letnich wakacji nad malowniczym jeziorem Attersee, lokalni mieszkańcy nazywali Klimta „Waldschrat”, czyli „leśny demon”. Nazwa ta wynikała z jego intensywnego trybu życia, często pustelniczego, oraz silnej koncentracji na pracy i otaczającej go naturze.
Brak Autoportretów
Ku zaskoczeniu wielu, Gustav Klimt twierdził, że nigdy nie namalował autoportretu. Uzasadniał to przekonaniem, że uważa siebie za mało interesujący temat do artystycznej eksploracji, woląc skupić się na innych osobach i ich symbolicznych przedstawieniach.
Technika Malowania Pejzaży
Istnieje przypuszczenie, że pejzaże Klimta, szczególnie te tworzone nad jeziorem Attersee, mogły być malowane przy użyciu teleskopu. Taka technika mogłaby tłumaczyć charakterystyczne spłaszczenie perspektywy i pewną odległość od przedstawianej rzeczywistości w jego krajobrazach.
Losy Dzieł Podczas Wojny
W maju 1945 roku, podczas wycofywania się wojsk niemieckich, zniszczeniu uległy między innymi trzy słynne obrazy uniwersyteckie artysty, co stanowiło niepowetowaną stratę dla dziedzictwa kulturowego.
Rekordowe Ceny Dzieł Sztuki
Dzieła Gustava Klimta osiągają zawrotne ceny na rynku sztuki. W 2006 roku „Portret Adeli Bloch-Bauer I” został sprzedany za rekordową wówczas kwotę 135 milionów dolarów, co świadczy o niezwykłej wartości i pożądaniu jego prac.
Inspiracja Sztuką Bizantyjską
Złota Faza w twórczości Klimta, która przyniosła mu największy rozgłos, była bezpośrednim wynikiem jego podróży do Wenecji i Rawenny. Tam artysta zafascynował się splendor i bogactwem bizantyjskich mozaik, co zainspirowało go do włączenia złotych i srebrnych płatków do swoich obrazów.
Modelki z Wyższych Sfer
Gustav Klimt był ulubionym portrecistą zamożnych wiedeńskich dam. Kobiety z wyższych sfer często cierpliwie znosiły jego wymagający charakter pracy i długie sesje pozowania, pragnąc posiadać jego unikatowe portrety, które stawały się symbolem statusu i elegancji.
Prywatność Artysty
Pomimo ogromnej sławy, Gustav Klimt był artystą niezwykle prywatnym. Rzadko wypowiadał się publicznie na temat swojej sztuki, preferując, aby to jego obrazy przemawiały za niego i opowiadały historie zawarte w ich bogatej symbolice.
Znaczenie Rzemiosła w Twórczości
Jako syn grawera, Gustav Klimt od zawsze przywiązywał ogromną wagę do rzemieślniczej precyzji wykonania. Dotyczyło to nie tylko samych obrazów, ale także detali, takich jak ramy, które często były integralną częścią jego artystycznej wizji.
Wpływ na Modę
Poprzez swoją bliską relację z Emilie Flöge, Gustav Klimt miał znaczący wpływ na reformę ubioru kobiecego w tamtym okresie. Promował luźne, artystyczne suknie, które odchodziły od sztywnych gorsetów i podkreślały swobodę ruchu oraz indywidualność.
Symbolika w Dziełach Klimta
Dzieła Gustava Klimta są nasycone głęboką symboliką. Często poruszały tematy życia, śmierci, miłości i odrodzenia, tworząc wielowymiarowe narracje, które pobudzały wyobraźnię i skłaniały do refleksji nad fundamentalnymi aspektami ludzkiej egzystencji.
Niedokończone Obrazy
W chwili śmierci Gustava Klimta w jego pracowni znajdowało się wiele płócien w różnym stadium zaawansowania. Fakt ten świadczy o jego nieustannej aktywności twórczej i intensywnym procesie pracy, który trwał do samego końca jego życia.
Krytyka Konserwatystów
Przez całe swoje życie Gustav Klimt musiał mierzyć się z atakami ze strony konserwatywnej części społeczeństwa, która zarzucała mu niemoralność i zbytnią śmiałość w podejmowaniu tematów, zwłaszcza erotyki. Mimo to, artysta konsekwentnie podążał własną drogą artystyczną.
Ewolucja Stylu Artystycznego
Styl Gustava Klimta ewoluował na przestrzeni lat. Rozpoczynał od akademickiego realizmu, przeszedł przez charakterystyczną złotą fazę, by w końcu tworzyć dzieła bardziej ekspresyjne i kolorowe, szczególnie w ostatnim okresie życia. Ta ewolucja świadczy o jego artystycznej wszechstronności i otwartości na nowe formy wyrazu.
Znaczenie Obrazu „Pocałunek”
Obraz „Pocałunek” Gustava Klimta stał się nie tylko jego najsłynniejszym dziełem, ale także ikoną kultury popularnej. Symbolizuje uniwersalną miłość, intymność i jedność kochanków, przemawiając do widzów na całym świecie ponadczasowym przekazem.
Kolekcjonerzy Dzieł Klimta
Prace Gustava Klimta cieszyły się dużym zainteresowaniem wśród żydowskiej inteligencji i przemysłowców w Wiedniu. Byli oni kluczowymi kolekcjonerami jego dzieł, doceniając ich artystyczną wartość, nowoczesność i symboliczne przesłanie.
Dziedzictwo i Wpływ na Późniejszych Artystów
Gustav Klimt wywarł ogromny wpływ na rozwój sztuki. Otworzył drogę dla austriackiego ekspresjonizmu, inspirując takich artystów jak Egon Schiele czy Oskar Kokoschka. Jego innowacyjne podejście do formy, koloru i symboliki nadal stanowi punkt odniesienia dla współczesnych twórców.
Jezioro Attersee jako Źródło Inspiracji
Malownicze jezioro Attersee było dla Gustava Klimta głównym źródłem inspiracji pejzażowej. Artysta spędzał tam niemal każde lato, tworząc jedne ze swoich najbardziej cenionych krajobrazów, które charakteryzują się unikalnym spojrzeniem na naturę.
Rola w Redagowaniu „Ver Sacrum”
Jako redaktor pisma „Ver Sacrum”, Gustav Klimt dbał o wysoki poziom artystyczny każdego numeru. Dążenie do spójności dzieła sztuki graficznej przejawiało się w dbałości o każdy szczegół, od układu stron po dobór ilustracji, co czyniło pismo wyjątkowym na tle innych publikacji.
Pośmiertne Uznanie
Choć za życia Gustav Klimt budził kontrowersje i był obiektem ataków konserwatywnych środowisk, dziś jest powszechnie uznawany za narodowy skarb Austrii. Jego sztuka zyskała status arcydzieł, a jego nazwisko jest synonimem wiedeńskiej secesji i wiedeńskiego modernizmu.
Wpływ na Współczesny Design
Ornamentyka i styl Gustava Klimta do dziś inspirują projektantów w różnych dziedzinach. Jego charakterystyczne wzory i bogactwo form znajdują zastosowanie w projektowaniu biżuterii, tkanin, mebli i innych przedmiotów użytkowych, potwierdzając ponadczasowość jego artystycznego dziedzictwa.
Chronologia Kariery Gustava Klimta
Kariera artystyczna Gustava Klimta była długa i bogata, naznaczona kluczowymi momentami i przełomami:
1874 : Śmierć młodszej siostry Anny, jedno z wczesnych doświadczeń traumatycznych w rodzinie.
1876 : Rozpoczęcie nauki w wiedeńskiej Kunstgewerbeschule (w wieku 14 lat).
1880 : Założenie Spółki Artystów (Künstlercompagnie) wraz z bratem Ernstem i Franzem von Matschem.
1888 : Otrzymanie Złotego Krzyża Zasługi od cesarza Franciszka Józefa I za prace w Burgtheater.
1890 : Pierwszy laureat nagrody Kaiserpreis za obraz „Widownia w Starym Burgtheater”.
1894 : Otrzymanie zlecenia na „Obrazy Wydziałowe” dla Uniwersytetu Wiedeńskiego, co później wywołało skandal.
1897 : Współzałożenie i objęcie funkcji pierwszego prezesa Secesji Wiedeńskiej.
Ok. 1900-1910 : Okres Złotej Fazy, charakteryzujący się wykorzystaniem płatków złota i bizantyjskimi inspiracjami.
1902 : Chęć zatytułowania obrazu „Moim krytykom”.
1911 : Zdobycie pierwszej nagrody na wystawie światowej w Rzymie za obraz „Śmierć i życie”.
1918 (11 stycznia) : Doznanie udaru mózgu.
1918 (6 lutego) : Śmierć w Wiedniu.
Kluczowe Dzieła i Ich Znaczenie
Twórczość Gustava Klimta jest niezwykle bogata, jednak niektóre dzieła zyskały szczególne uznanie i stały się symbolami jego stylu oraz epoki:
„Pocałunek” (The Kiss) : Jedno z najsłynniejszych dzieł Klimta, ikona kultury popularnej, symbolizująca miłość i jedność.
„Portret Adeli Bloch-Bauer I” : Znany również jako „Złota Adela”, obraz ten osiągnął rekordową cenę sprzedaży, świadcząc o jego artystycznej i finansowej wartości.
„Judyta I” : Dzieło prezentujące artystę w eksploracji postaci biblijnych z erotycznym podtekstem.
„Danaë” : Obraz ukazujący zmysłowość i symbolikę życia w charakterystycznym stylu Klimta.
„Śmierć i życie” : Praca, która zdobyła nagrodę na wystawie światowej w Rzymie, poruszając uniwersalne tematy egzystencjalne.
Warto wiedzieć: Losy niektórych prac Klimta, w tym trzy obrazy uniwersyteckie, okazały się tragiczne. Zostały one zniszczone w maju 1945 roku przez wycofujące się wojska niemieckie, co stanowiło ogromną stratę dla dziedzictwa kulturowego.
Gustav Klimt, poprzez swoją śmiałą i symboliczną twórczość, na zawsze odmienił oblicze sztuki, udowadniając, że piękno i prowokacja mogą iść w parze, inspirując kolejne pokolenia do odważnego wyrażania siebie.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Gustav Klimt zmarł na skutek udaru mózgu, który nastąpił po zarażeniu się grypą hiszpanką. Choroba ta zebrała obfite żniwo w Europie w latach 1918-1919.
Do najsłynniejszych dzieł Gustava Klimta należą „Pocałunek”, „Portret Adeli Bloch-Bauer I” (zwana Złotą Damą) oraz „Drzewo życia”. Te obrazy są powszechnie rozpoznawalne i cenione na całym świecie.
Obrazy Klimta charakteryzują się bogactwem ornamentów, użyciem złota i intensywnych kolorów. Często przedstawiają symboliczne i erotyczne motywy, łącząc realizm z elementami dekoracyjnymi i secesyjnymi.
„Portret Adeli Bloch-Bauer I”, znany jako Złota Dama, znajduje się w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku (New York’s Museum of Modern Art). Obraz ten jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł Klimta.
Źródła: https://en.wikipedia.org/wiki/Gustav_Klimt
Źródło: WS-24.pl (Wiadomości Świdnickie)