Czechy za rogiem. Lato z Krajem Pardubickim. Brněnec: Fabryka, do której Schindler przewiózł ponad tysiąc dwustu Żydów jest dziś dostępna dla zwiedzających
Znany z filmu Stevena Spielberga oraz powieści Thomasa Keneally’ego historyczny kompleks fabryczny w Brněncu (kraj pardubicki) zyskał nową funkcję. W odrestaurowanych przestrzeniach dawnych zakładów przemysłowych, w których Oskar Schindler uratował przed zagładą ponad 1200 osób pochodzenia żydowskiego, otwarto Muzeum tych, którzy przeżyli. Projekt, realizowany pod egidą fundacji Arks Foundation założonej we współpracy z potomkami fabrykantów z rodziny Löw-Beer, uratował popadający w ruinę obiekt i przekształcił go w miejsce pamięci o zasięgu międzynarodowym. Obecne budynki stanowią jedynie ułamek rozległego obszaru dawnej fabryki tekstylnej w Brněnecu. Najcenniejszymi obiektami, które mają najbardziej bezpośredni historyczny związek z tamtejszą filią obozu koncentracyjnego Gross Rosen, są trzy zachowane budynki : budynek nr 23 (laboratoria), budynek nr e. 5 (przędzalnia nici), magazyn chemiczny, dom nr 29 (magazyn, biuro) oraz brama wejściowa. Budynki otaczają z trzech stron teren obozu. W fabryce pracowali głównie polscy Żydzi. Większość z nich pochodziła z krakowskiego getta. Fakt, że znaleźli pracę w Brněnecu, uratował im życie. W ten sposób uniknęli transportów śmierci do Auschwitz. W sumie pracowało tu około 1100 osób, w tym kilkoro dzieci. Historia kompleksu w Brněncu sięga XIX wieku. Pierwotnie działała tu papiernia, którą w 1854 roku żydowska rodzina Löw-Beer przekształciła w zakłady tekstylne. W kolejnych dekadach fabryka rozrosła się do rangi jednej z największych przędzalni wełny w Europie. Po zajęciu Sudetów przez III Rzeszę w 1938 roku, majątek Löw-Beerów został skonfiskowany przez nazistów, a profil produkcji zmieniono na przemysł zbrojeniowy. Jesienią 1944 roku obiekt zyskał status podobozu obozu koncentracyjnego Gross-Rosen (AL Brünnlitz). To właśnie tutaj Oskar Schindler ewakuował swoich żydowskich robotników z likwidowanego obozu w Krakowie-Płaszowie, dzięki czemu doczekali oni wyzwolenia w maju 1945 roku. Sercem historycznej przestrzeni są trzy zachowane, oryginalne budynki obozowo-fabryczne (w tym dawne laboratoria i przędzalnia) oraz brama wjazdowa, które otaczają dawny plac apelowy. Wewnątrz muzeum przygotowano dwie kluczowe ekspozycje; wystawę historyczną, czyli opowiadającą o realiach życia w obozie oraz losach ocalałych. W szklanych gablotach umieszczono oryginalne dokumenty, fotografie oraz przedmioty osobiste należące do więźniów, takie jak walizki. Ekspozycję uzupełniają prezentacje audiowizualne oparte na relacjach świadków. Wystawa „Starting at Zero”: Przeniesiona z breńskiej Willi Tugendhat, prezentuje unikalne grafiki, ceramikę i tekstylia autorstwa projektantek ze szkoły Bauhaus, które po dojściu Hitlera do władzy musiały odbudowywać swoją pozycję zawodową od zera. Muzeum funkcjonuje w trybie hybrydowym, łącząc tradycyjne zwiedzanie z nowoczesnymi technologiami. Odwiedzający mogą skorzystać z aplikacji mobilnej iWalk, która pozwala na swobodne zwiedzanie terenu z przewodnikiem audio w języku angielskim lub czeskim, dopasowując opowieści do konkretnych miejsc w przestrzeni fabrycznej (np. przy rzece, bramie czy warsztatach). Co ważne: ze względów organizacyjnych i logistycznych, muzeum nie jest jeszcze otwarte w trybie codziennym. Zwiedzanie w wyznaczone dni i wymaga wcześniejszej rezerwacji za pośrednictwem systemu online fundacji Archa. Podróż z Dolnego Śląska na miejsce zajmuje samochodem około 2,5 do 3 godzin. Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Fot. Jacek Zych Artykuł Czechy za rogiem. Lato z Krajem Pardubickim. Brněnec: Fabryka, do której Schindler przewiózł ponad tysiąc dwustu Żydów jest dziś dostępna dla zwiedzających pochodzi z serwisu Dziennik Wałbrzych .