Analiza strategiczna systemu gospodarki odpadami w Bogatyni: Prognozy i wyzwania technologiczne do 2035 roku

Prognozy dotyczące drastycznego wzrostu kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi w mieście i gminie Bogatynia mają swoje bezpośrednie odzwierciedlenie w oficjalnych dokumentach urzędowych. Kluczowym źródłem wiedzy na temat przyszłości lokalnych stawek śmieciowych jest obszerna, ekspercka analiza zamówiona przez Urząd Miejski. Zadanie polegające na aktualizacji strategii rozwoju tego systemu na lata 2020–2030 z perspektywą do 2035 roku powierzono w drodze postępowania publicznego wyspecjalizowanej firmie doradczej Refunda z Wrocławia, która zrealizowała zlecenie we współpracy z kancelarią mds. Koszt przygotowania tego strategicznego dokumentu zamknął się w kwocie 33 812,70 zł brutto. Oficjalne opracowanie zawiera szczegółowy przegląd danych demograficznych, prognoz technologicznych oraz dwa odmienne scenariusze finansowe dla gminy na najbliższą dekadę.  

Fot. archiwum 

Jednym z najbardziej niepokojących punktów analizy jest zdiagnozowany, głęboki kryzys demograficzny gminy Bogatynia. Lokalny system gospodarowania odpadami opiera się na mechanizmie, w którym koszty stałe funkcjonowania całej infrastruktury są rozkładane na liczbę mieszkańców wnoszących opłaty. Z tego powodu im mniej osób płaci, tym wyższa kwota przypada na pojedynczego mieszkańca. Eksperci wyliczyli, że w latach 2026–2035 nastąpi stały odpływ ludności. Liczba mieszkańców zameldowanych według ewidencji spadnie z 20 384 osób w 2026 roku, przez 19 047 osób w 2030 roku, aż do zaledwie 17 376 osób w roku 2035, co stanowi ubytek rzędu 15%. Równolegle zmniejszy się liczba osób objętych deklaracjami śmieciowymi z poziomu 17 930 osób w 2026 roku do 15 519 osób w 2035 roku. Taka struktura demograficzna powoduje, że nawet przy braku wzrostu cen rynkowych, stawka za odpady dla przeciętnego mieszkańca musi sukcesywnie rosnąć tylko po to, aby pokryć lukę finansową po osobach, które opuściły gminę.

Analiza stawia władze Bogatyni przed wyborem jednej z 2 dróg zarządzania systemem odbioru śmieci w obliczu rosnących wydatków. Pierwszy z nich, określany jako wariant kontynuacyjny, zakłada utrzymanie obecnego modelu organizacyjnego i brak głębszych optymalizacji logistycznych. W tym scenariuszu koszty odbioru i transportu odpadów wzrosną z 5 956 718 zł w 2026 roku do 8 135 693 zł w 2035 roku. Łączne roczne koszty całego systemu w Bogatyni wzrosną z 19 943 008 zł w 2026 roku do poziomu aż 31 270 422 zł w 2035 roku. Dla pojedynczego mieszkańca oznaczałoby to konieczność ponoszenia comiesięcznej opłaty na poziomie 74,14 zł w 2026 roku, która wzrośnie do 94,84 zł w 2030 roku, by pod koniec prognozowanego okresu w 2035 roku osiągnąć 134,37 zł.

Alternatywą jest wariant optymalny, który opiera się na poprawie efektów transportowych oraz obniżeniu kosztów unieszkodliwiania odpadów. W tym modelu koszty odbioru i transportu w 2035 roku udaje się ograniczyć do 7 749 059 zł, a koszty zagospodarowania spadają z prognozowanych 19 941 784 zł do 17 800 660 zł. Dzięki wdrożeniu tych usprawnień, koszty brutto zagospodarowania odpadów spadłyby o 10,74% w porównaniu do modelu bazowego, co pozwoliłoby wygenerować dla gminy około 1 500 000 zł oszczędności rocznie. W wariancie optymalnym całkowity koszt systemu w 2035 roku wynosi 28 440 231 zł, co pozwala zatrzymać ostateczną stawkę dla mieszkańca na poziomie 127,93 zł zamiast 134,37 zł. Odpowiednio niższa byłaby też stawka pośrednia w 2030 roku, wynosząca w tym scenariuszu 90,83 zł.

Ważną częścią opracowania jest ocena technologiczna infrastruktury, ze szczególnym uwzględnieniem przetwarzania bioodpadów. Dokument wskazuje na bezwzględną konieczność dostosowania lokalnej kompostowni do surowych przepisów europejskich regulujących przetwarzanie odpadów kuchennych. Odpady te są prawnie klasyfikowane jako produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego kategorii 3, co nakłada na gminę obowiązek odejścia od tradycyjnych, otwartych instalacji. Aby instalacja mogła legalnie funkcjonować i przetwarzać te frakcje na certyfikowany kompost, niezbędne są kosztowne inwestycje modernizacyjne. Kompostownia w Bogatyni musi zostać wyposażona w zamknięty reaktor do kompostowania, systemy całodobowego i ciągłego monitorowania oraz rejestracji temperatury procesu, a także dodatkowe instalacje zabezpieczające przed niedostatecznym ogrzewaniem odpadów. Koszty tych przekształceń technologicznych zostały bezpośrednio wkalkulowane w ogólny wzrost wydatków całego systemu.

Eksperci weryfikowali również, czy prognozowane, wysokie stawki będą dopuszczalne przez polskie prawo w zestawieniu z możliwościami finansowymi mieszkańców. Maksymalna opłata za śmieci, jaką gmina może legalnie nałożyć na obywatela, jest odgórnie ograniczona i powiązana z miesięcznym dochodem rozporządzalnym na 1 osobę, wynosząc ustawowo maksymalnie 2% tego dochodu. Ponieważ prognozy makroekonomiczne zakładają systematyczny wzrost dochodów społeczeństwa w nadchodzących latach, tak zwana stawka graniczna wzrośnie ze 104,26 zł w 2026 roku, przez 137,28 zł w 2030 roku, aż do 188,75 zł w 2035 roku. Wyliczone w analizie realne stawki niezbędne do zbilansowania budżetu odpadowego mieszczą się poniżej tego ustawowego pułapu we wszystkich badanych latach, zarówno w wariancie optymalnym, jak i kontynuacyjnym. Oznacza to, że z punktu widzenia formalno-prawnego system będzie mógł w pełni sfinansować się z opłat pobieranych bezpośrednio od mieszkańców, bez konieczności stałego dotowania go z innych dochodów własnych gminy.

Warto jednak zaznaczyć, że proponowana obecnie w projekcie uchwały stawka nie wynika bezpośrednio z przedstawionego raportu i nie pokryje w pełni wszystkich realnych kosztów funkcjonowania gospodarki odpadami w gminie. Co to dokładnie oznacza dla mieszkańców w dłuższej perspektywie? Możemy się tylko domyślać. Niedoszacowanie stawek w stosunku do eksperckich wyliczeń zazwyczaj zwiastuje albo konieczność potężnego dopłacania do systemu z budżetu gminy – co odbędzie się kosztem innych inwestycji i potrzeb społecznych – albo perspektywę kolejnych, nagłych korekt opłat w najbliższej przyszłości.

---

Źródło: Bogatynia.info.pl